Cảm Xúc Của Người Bệnh Luôn Thay Đổi

Trong cùng một ngày, một người bệnh có thể bắt đầu buổi sáng bằng sự bình thản, đến trưa bỗng thấy lo lắng mà không rõ vì sao, rồi tới chiều lại im lặng hoặc hơi gắt gỏng một chút, ngay cả chính họ cũng khó giải thích. Đây không phải dấu hiệu cho thấy người bệnh trở nên thất thường hay khó chiều hơn trước. Cảm xúc của một người đang bệnh vốn không đi theo một đường thẳng ổn định, nó lên xuống theo từng giờ, đôi khi không cần một nguyên nhân cụ thể nào kích hoạt. Hiểu đúng điều này giúp gia đình bớt hoang mang trước mỗi lần thay đổi, và người bệnh cũng bớt phải gồng mình giữ một trạng thái ổn định mà thật ra không ai cần ở họ.

Một ngày có thể đổi hướng nhiều lần, như bầu trời buổi sáng

Không ai trách bầu trời là thất thường khi buổi sáng còn nắng, đến trưa mây kéo tới, rồi chiều lại có một cơn gió lạnh bất chợt. Người ta chỉ đơn giản chấp nhận rằng một ngày có thể mang nhiều sắc thái khác nhau, và điều đó không cần một lời giải thích nào cho từng lần đổi thay. Cảm xúc của một người đang bệnh cũng có thể vận hành theo cách gần giống vậy. Một cơ thể đang mệt, đang phải xử lý nhiều điều cùng lúc, thường khiến tâm trạng dễ dao động hơn ngày thường rất nhiều. Có người sáng còn kể chuyện vui vẻ, đến chiều chỉ muốn ngồi yên một góc không nói gì. Có người vừa mới bình tĩnh nói về việc điều trị, chỉ nửa tiếng sau đã thấy sốt ruột, khó chịu với những điều rất nhỏ. Những chuyển động ấy không cần một sự kiện lớn nào đứng sau, chúng có thể chỉ đến từ một cơn mệt thoáng qua, một suy nghĩ chợt lướt ngang, hoặc đơn giản là không có lý do nào cả.

Đi tìm cho ra vì sao hôm nay đổi tính thường không giúp được gì

Khi thấy người bệnh đổi cảm xúc đột ngột, phản ứng tự nhiên của nhiều gia đình là cố tìm cho ra nguyên nhân. Sáng còn vui sao giờ lại buồn, mới nói chuyện tử tế sao giờ gắt gỏng vậy, những câu hỏi kiểu này thường xuất phát từ sự lo lắng thật lòng, nhưng lại vô tình đặt người bệnh vào thế phải giải trình cho một cảm xúc mà chính họ cũng chưa kịp hiểu hết. Có những cảm xúc đến rồi đi trong vài giờ, không cần một cái tên, không cần một lý do rõ ràng để tồn tại. Khi bị hỏi dồn dập phải chăng có chuyện gì, người bệnh đôi khi buộc phải bịa ra một lý do cho xong chuyện, hoặc mệt mỏi thêm vì phải giải thích một điều vốn dĩ không có gì để giải thích. Một cách nhẹ nhàng hơn là để cảm xúc đó tự nhiên đi qua, giống như không ai đứng dưới mưa mà hỏi tại sao trời lại đổ mưa vào đúng giờ này.

Mỗi cảm xúc đều có quyền tồn tại đúng lúc nó xuất hiện

Gia đình đôi khi vô tình chia cảm xúc của người bệnh thành hai loại: loại nên có, như bình thản, lạc quan, và loại không nên có, như giận dữ, sợ hãi, chán nản. Cách chia này khiến người bệnh cảm thấy mình phải kiểm soát cả cảm xúc, không chỉ kiểm soát cơ thể đang mệt. Một cơn giận dữ vô cớ vào buổi trưa không cần bị coi là điều gì sai. Một nỗi sợ chợt đến vào lúc nửa đêm cũng không cần bị gạt đi bằng câu đừng sợ, có gì đâu mà sợ. Cảm xúc nào xuất hiện, dù dễ chịu hay khó chịu, đều đang phản ánh đúng một điều gì đó thật trong người đang trải qua nó ở khoảnh khắc đó. Nó không cần được dán nhãn đúng hay sai, chỉ cần được nhìn thấy như chính nó, rồi để nó đi qua theo nhịp riêng của nó.

Đón nhận cảm xúc hiện tại, thay vì vội sửa nó ngay

Phản ứng thường thấy khi thấy người thân buồn là tìm mọi cách để họ vui lại càng nhanh càng tốt, kể chuyện cười, đưa ra lời động viên, hoặc nhắc họ nghĩ tích cực lên. Với một cảm xúc đang thay đổi liên tục trong ngày, cách phản ứng này đôi khi lại phản tác dụng, vì nó khiến người bệnh cảm thấy cảm xúc thật của mình không được phép tồn tại quá vài phút trước khi bị thay thế bằng một cảm xúc khác dễ chịu hơn cho người xung quanh. Một cách đồng hành nhẹ nhàng hơn là ngồi lại cùng cảm xúc đó một lúc, không vội đẩy nó đi. Có thể chỉ là một câu nhìn có vẻ hôm nay hơi mệt nhỉ, rồi im lặng ngồi cạnh, thay vì cố gắng lấp đầy khoảng lặng bằng những lời trấn an dồn dập. Đến khi cảm xúc đó tự dịu xuống, thường nó sẽ dịu theo đúng nhịp của nó, không cần ai phải ép.

Khi cảm xúc không còn thay đổi mà kẹt lại một chỗ quá lâu

Sự thay đổi cảm xúc trong ngày, như vừa nói ở trên, là điều bình thường và không cần lo lắng. Nhưng có một tình huống khác cần được phân biệt rõ: khi một cảm xúc nặng nề, như buồn bã, sợ hãi hay giận dữ, không còn đến rồi đi trong vài giờ nữa, mà kéo dài liên tục nhiều ngày, khiến người bệnh không còn muốn ăn, không còn muốn nói chuyện, hoặc thu mình lại hoàn toàn. Đây không còn là một dạng dao động cảm xúc bình thường, mà là dấu hiệu nên được trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia tâm lý. Gia đình không cần tự phán đoán ranh giới này một mình. Nếu còn phân vân một trạng thái nào đó là thay đổi thoáng qua hay đã kẹt lại quá lâu, hỏi thẳng đội ngũ điều trị luôn là lựa chọn an toàn hơn tự đoán.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người bệnh có thể vui buổi sáng mà buồn ngay buổi chiều? Cơ thể đang mệt và phải xử lý nhiều điều cùng lúc thường khiến cảm xúc dao động nhanh hơn bình thường, và điều đó không cần một sự kiện cụ thể nào để xảy ra.

Gia đình có nên hỏi người bệnh vì sao hôm nay đổi tính không? Không nhất thiết. Hỏi dồn dập đôi khi khiến người bệnh phải giải thích cho một cảm xúc mà chính họ cũng chưa kịp hiểu, để cảm xúc tự đi qua thường nhẹ nhàng hơn.

Có phải người bệnh thất thường thì khó chăm sóc hơn không? Không. Sự thay đổi cảm xúc trong ngày là điều tự nhiên khi cơ thể đang mệt, không liên quan tới việc người bệnh có dễ chăm sóc hay không.

Khi nào một cảm xúc buồn bã cần được xem là đáng lo? Khi nó không còn đến rồi đi trong ngày mà kéo dài liên tục nhiều ngày, ảnh hưởng tới ăn uống hoặc sinh hoạt, đó là lúc nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Có lẽ điều gia đình cần buông bớt không phải là nỗ lực giữ cho người bệnh luôn ổn định, mà là kỳ vọng rằng cảm xúc con người phải ổn định ngay từ đầu. Ngay cả người khỏe mạnh cũng không có một ngày cảm xúc phẳng lặng từ sáng tới tối. Chấp nhận sự lên xuống đó như một phần bình thường của một ngày sống, đôi khi đã là món quà lớn nhất một gia đình có thể trao cho người đang bệnh.

Lưu ý

Đây là những chia sẻ về cách đồng hành trong đời sống hằng ngày, không thay thế cho tư vấn y khoa hay tâm lý chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua điều gì quá nặng nề, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc người thân tin cậy để được đồng hành đúng cách.