Giữ Hy Vọng Mà Vẫn Nhìn Thẳng Vào Thực Tế

Nhiều người nghĩ hy vọng và việc nhìn thẳng vào sự thật là hai thứ đối lập nhau. Hy vọng bị hiểu là phải lạc quan bất kể điều gì đang xảy ra, còn nhìn thẳng vào thực tế bị hiểu là phải thôi mong chờ điều gì. Nhưng một người hoàn toàn có thể làm cả hai cùng lúc: biết rõ tình trạng của mình, không né tránh những điều bác sĩ đã nói, và vẫn giữ được hy vọng vào những điều nằm trong khả năng của một ngày sống.

Vì sao nhiều người nghĩ phải chọn một trong hai

Có một cách hiểu rất phổ biến: nếu còn hy vọng, nghĩa là chưa chấp nhận sự thật. Và nếu đã chấp nhận sự thật, nghĩa là không còn gì để hy vọng nữa. Cách hiểu này khiến nhiều gia đình rơi vào một trong hai cực. Một số người chọn tránh nói về tình trạng thật, sợ rằng nói ra sẽ làm mất đi tinh thần lạc quan cần có. Họ đổi chủ đề mỗi khi câu chuyện chạm gần, cười cho qua, hoặc lặp đi lặp lại rằng mọi thứ sẽ ổn dù chưa ai chắc điều đó dựa trên gì. Số khác lại đi theo hướng ngược lại, chỉ nói về những gì đã biết, những con số, những điều đã được xác nhận, và dần thấy việc nhắc tới hy vọng là ngây thơ hoặc không thực tế. Cả hai cách đều xuất phát từ một giả định giống nhau, rằng hy vọng và sự thật không thể cùng tồn tại trong một câu chuyện.

Nhìn thẳng vào thực tế không phải là mất hy vọng

Nhìn thẳng vào thực tế nghĩa là không phủ nhận những gì đã được nói ra, không tự diễn giải lại theo hướng nhẹ hơn cho dễ chịu, và không tránh những cuộc trò chuyện cần thiết với người điều trị. Điều này không đòi hỏi một người phải buồn, phải nghiêm trọng hóa, hay phải nói về tình trạng của mình theo cách nặng nề. Nó chỉ đòi hỏi sự trung thực, với chính mình trước, rồi mới với người xung quanh. Một người có thể biết rất rõ những gì đang diễn ra, và vẫn cười được vào buổi sáng, vẫn hỏi han người khác, vẫn quan tâm đến một bộ phim đang xem dở. Biết rõ không đồng nghĩa với sống trong lo âu liên tục. Nó chỉ có nghĩa là không còn phải tốn sức để giả vờ mọi thứ khác đi.

Hy vọng, khi đặt đúng chỗ, không cần phủ nhận điều gì

Vấn đề thường không nằm ở việc có hy vọng hay không, mà nằm ở việc hy vọng đó đang hướng vào đâu. Một hy vọng đặt vào điều nằm ngoài khả năng kiểm soát của bất kỳ ai, cả bác sĩ giỏi nhất, thường khiến người giữ nó mệt hơn theo thời gian, vì thực tế ít khi chiều theo mong muốn. Nhưng một hy vọng đặt vào những điều thật sự có thể xảy đến trong tầm tay, một buổi sáng ít mệt hơn hôm qua, một cuộc gọi với người thân được kéo dài thêm chút, một bữa cơm ngồi cùng nhau trọn vẹn, lại không cần phủ nhận bất cứ điều gì đã biết. Nó có thể giống người chăm một khu vườn giữa mùa khô. Người đó không tự lừa mình rằng đất đang ẩm khi nó đang nứt nẻ thật. Họ biết rõ đất khô, biết rõ khó khăn của mùa này. Nhưng họ vẫn tưới đều mỗi sáng, không phải vì tin chắc mưa sẽ về đúng lúc, mà vì tưới nước là điều họ có thể làm hôm nay, và một chồi xanh nhỏ vẫn có thể lên giữa đất khô, dù không ai hứa trước điều đó.

Hai điều này đi cùng nhau, không thay thế nhau

Khác với việc chỉ nói hy vọng là hướng tới điều nhỏ trong ngày, điều đáng nhìn kỹ hơn ở đây là quan hệ giữa hy vọng và sự thật, chứ không phải định nghĩa lại hy vọng là gì. Hy vọng không phải là một lớp màu được phủ lên trên để làm sự thật dễ nhìn hơn. Và sự thật cũng không phải là một bức tường chặn đường hy vọng đi tới. Chúng đứng song song. Một người có thể vừa nói rõ với người thân về những gì bác sĩ đã trao đổi, vừa nói thêm rằng mình vẫn muốn cố gắng sống tốt với những gì đang có. Hai câu đó không mâu thuẫn nhau. Câu đầu là sự trung thực. Câu sau là hướng đi. Có một câu hỏi đáng tự hỏi mỗi khi thấy mình đang né một trong hai phía: mình đang tránh nói sự thật vì sợ mất hy vọng, hay đang tránh hy vọng vì sợ bị coi là không thực tế? Một bài viết khác trong cùng chủ đề đã nói rằng ai cũng có quyền được hy vọng, còn ở đây điều muốn nhìn kỹ hơn là một câu hỏi khác, đó là hy vọng ấy có cần phải né tránh sự thật để tồn tại không, và câu trả lời là không cần.

Điều này có ý nghĩa gì với người đang đồng hành cùng ai đó

Với người thân đứng bên cạnh, giữ cả hai điều cùng lúc còn khó hơn, vì họ vừa muốn người bệnh vững tâm, vừa không muốn nói dối. Nhiều gia đình chọn cách chỉ nhắc những điều tích cực, nghĩ rằng làm vậy là bảo vệ người bệnh. Nhưng người bệnh thường cảm nhận được sự né tránh đó, và đôi khi cảm thấy cô đơn hơn vì không ai chịu nói thật cùng mình. Một cách nhẹ nhàng hơn là để cả hai điều cùng có mặt trong cùng một cuộc trò chuyện: có thể ngồi cạnh nhau, nói đúng những gì đang biết, không thêm bớt, rồi vẫn hỏi nhau muốn làm gì trong ngày hôm nay, muốn ăn gì, muốn xem gì cùng nhau. Sự hiện diện đó, biết thật và vẫn ở lại, thường có ý nghĩa hơn bất kỳ lời động viên nào được chọn lọc kỹ càng.

Khi nào nên tìm đến người đồng hành thật

Nếu việc nhìn thẳng vào thực tế khiến một người rơi vào lo âu kéo dài, mất ngủ nhiều đêm liên tiếp, hoặc cảm thấy không còn muốn cố gắng với điều gì nữa, đây là lúc cần một người đồng hành có chuyên môn, không chỉ là những cuộc trò chuyện trong nhà. Bác sĩ điều trị vẫn luôn là người nắm rõ tình trạng thật để trao đổi mọi quyết định liên quan đến sức khỏe. Chuyên gia tâm lý có thể giúp khi cảm xúc trở nên quá nặng để tự mình xử lý. Và đôi khi, chỉ cần một người thân đủ tin cậy để nói ra điều mình đang thật sự cảm thấy, cũng đã là một điểm tựa quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

Hy vọng và chấp nhận thực tế có mâu thuẫn với nhau không? Không hẳn. Chấp nhận thực tế là không né tránh những gì đã biết, còn hy vọng là hướng tới những điều còn có thể làm được, hai điều này có thể tồn tại cùng lúc trong một người.

Làm sao biết mình đang hy vọng đúng chỗ hay đang né tránh sự thật? Một cách để nhận ra là tự hỏi hy vọng đó đang hướng vào điều gì, nếu là một kết quả không ai có thể chắc chắn thì có thể cần nhìn lại, còn nếu là một điều nhỏ trong khả năng hôm nay thì đó vẫn là một hy vọng lành mạnh.

Người thân nên nói thật với người bệnh về tình trạng của họ không? Điều này nên trao đổi cùng bác sĩ điều trị vì mỗi tình huống khác nhau, nhưng nói chung sự né tránh kéo dài thường khiến người bệnh cảm thấy cô đơn hơn là được bảo vệ.

Khi cảm thấy quá mệt để giữ cả hy vọng và sự thật cùng lúc thì nên làm gì? Đây là lúc nên tìm đến người có chuyên môn, bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia tâm lý, thay vì tự mình gồng thêm một mình.

Không ai bắt một người phải chọn hẳn giữa hy vọng và sự thật. Có thể vừa biết rõ những gì đang diễn ra, vừa giữ trong lòng một điều nhỏ để mong tới mỗi sáng. Cả hai có chỗ đứng riêng, và chúng vẫn đi cùng nhau được, ngày này qua ngày khác.

Lưu ý

Đây là những chia sẻ về cách đồng hành trong đời sống hằng ngày, không thay thế cho tư vấn y khoa hay tâm lý chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua điều gì quá nặng nề, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc người thân tin cậy để được đồng hành đúng cách.