Làm Thế Nào Để Đối Diện Với Sự Bất Định

Có một loại bất định không ập đến trong một khoảnh khắc rồi thôi, mà nằm lì ở đó, ngày này qua ngày khác. Không biết kết quả xét nghiệm sắp tới sẽ nói gì. Không biết vài tháng nữa mọi thứ sẽ ra sao. Sống cùng cảm giác này không phải một phản ứng có thể xử lý xong trong một buổi chiều, mà là một khả năng cần luyện dần theo thời gian, giống như một cơ bắp ít khi được dùng tới lại phải tập từ đầu. Dưới đây là vài cách thực tế, không cao siêu, giúp những ngày như vậy nhẹ hơn một chút.

Khác với cú sốc lúc mới biết tin

Có một bài viết khác đã nói về khoảnh khắc khó khăn nhất khi vừa biết mình mắc bệnh, khi sự bất định ập tới như một cú sốc, chiếm trọn tâm trí trong vài ngày đầu. Điều đang nói ở đây khác hẳn. Đây không phải cú sốc của một khoảnh khắc, mà là việc phải sống cùng cái chưa biết trong hàng tuần, có khi hàng tháng liền. Nó không dữ dội bằng, nhưng dai hơn. Nó không đánh gục người ta trong một lần, mà mài mòn dần nếu không có cách nào để mang nó theo cho vừa sức. Chính vì kéo dài, nó cần một cách tiếp cận khác, không phải để vượt qua trong một lần, mà để sống cùng nó mỗi ngày.

Điều nằm trong tay mình và điều không

Một trong những cách hữu ích nhất để mang cái không biết cho nhẹ hơn là tách nó ra làm hai phần rõ ràng. Phần đầu tiên là những gì ngoài tầm với, kết quả xét nghiệm sắp tới sẽ ra sao, những tháng tới sẽ diễn biến thế nào, câu trả lời cho những điều đó không nằm trong tay ai cả. Càng cố đoán trước, càng dễ mệt thêm mà không đổi được gì. Phần thứ hai là những gì vẫn nằm trong tay mình, dù ít hay nhiều. Giữ một nhịp sinh hoạt đều đặn. Cách mình phản ứng khi một ngày khó tới. Việc có mặt đúng hẹn ở những buổi gặp bác sĩ. Cách mình chọn nói chuyện với người thân trong nhà.

Khi năng lượng dồn hết vào phần không kiểm soát được, người ta dễ kiệt sức mà chẳng thay đổi được gì thật. Khi biết chuyển sự chú ý sang phần mình còn làm chủ được, dù nhỏ, cảm giác bất lực cũng vơi đi một phần. Không phải vì cái chưa biết đã biến mất, mà vì mình không còn dồn hết sức vào chỗ không đổi được nữa.

Neo vào một ngày, thay vì cả một tương lai chưa biết

Một sáng sương còn giăng trên con đường quen, người ta không nhìn thấy hết cả đoạn đường phía trước, chỉ thấy được vài bước gần nhất. Nhưng vài bước đó đủ để đi tiếp, và cứ đi hết đoạn nhìn thấy, đoạn sau lại hiện ra. Sống cùng sự bất định kéo dài cũng cần một cách nhìn tương tự. Cố hình dung trọn vẹn mấy tháng tới sẽ ra sao là một việc gần như không ai làm nổi, và càng cố hình dung, đầu óc càng rối. Nhưng nhìn về một ngày hôm nay, một buổi sáng cụ thể, một việc cần làm trong vài giờ tới, lại là điều nằm trong khả năng của bất kỳ ai.

Không cần biết trước cả con đường mới dám bước tiếp. Chỉ cần thấy rõ đoạn gần nhất là đủ để đi hết đoạn đó, rồi đoạn tiếp theo lại tự hiện ra khi tới lúc. Nhiều người chăm người bệnh trong nhà kể lại rằng, những ngày họ thấy dễ thở hơn không phải những ngày họ biết trước được điều gì, mà là những ngày họ chỉ cho phép mình nghĩ tới hôm nay thôi.

Cho phép mình có những khoảng quên, không cần thấy áy náy

Một bộ phim xem dở, một cuộc trò chuyện chẳng liên quan gì tới chuyện đang lo, một buổi tối ngồi ăn cơm mà đầu óc không nghĩ tới điều gì cả, đó không phải là trốn tránh. Đó là cách tâm trí tự nghỉ ngơi để có sức mang tiếp phần còn lại. Nhiều người, cả người bệnh lẫn người thân trong nhà, thấy áy náy mỗi khi có một khoảnh khắc quên đi mối lo, như thể được cười một chút hay được thảnh thơi một chút là có lỗi với người đang khó khăn.

Nhưng không ai có thể giữ một trạng thái căng thẳng suốt hàng tuần, hàng tháng mà không kiệt sức. Cho phép mình có một buổi tối nhẹ nhõm không làm cái khó khăn kia nhỏ đi hay lớn thêm, nó chỉ giúp mình còn đủ sức để đi tiếp cùng nó. Một người còn biết cách nghỉ giữa chặng đường dài thường bền hơn một người cố gồng suốt không nghỉ.

Khi nào nên tìm thêm một chỗ dựa

Có những giai đoạn, sự bất định kéo dài trở thành gánh nặng vượt quá sức một người tự mang. Nếu cảm giác lo âu chiếm gần hết một ngày, nếu giấc ngủ bị ảnh hưởng nặng trong nhiều tuần liền, hoặc nếu người trong cuộc thấy mình không còn muốn làm cả những việc từng thấy dễ chịu, đó là lúc nên tìm thêm một chỗ dựa ngoài bản thân mình. Trò chuyện với bác sĩ điều trị về những băn khoăn cụ thể, hoặc tìm một chuyên gia tâm lý để có người đồng hành đúng chuyên môn, đều là những lựa chọn hợp lý, không phải dấu hiệu của yếu đuối. Người thân trong nhà cũng là một chỗ dựa quý, đôi khi chỉ cần nói ra rằng mình đang thấy khó, chứ chưa cần một giải pháp nào.

Câu hỏi thường gặp

Sự bất định khi chăm sóc người bệnh kéo dài khác gì so với cú sốc lúc mới biết tin? Cú sốc ban đầu là một phản ứng dữ dội nhưng ngắn, còn sự bất định kéo dài là cảm giác âm ỉ trong nhiều tuần, nhiều tháng, cần một cách sống cùng nó chứ không phải một lần vượt qua.

Làm sao để bớt nghĩ về những điều chưa biết trước? Khó bỏ hẳn được, nhưng có thể tập dồn sự chú ý sang những gì mình còn làm chủ được trong ngày hôm nay, thay vì cố đoán trước những điều không ai đoán được.

Có nên cho phép mình thấy vui trong lúc người thân đang khó khăn không? Có. Những khoảng nhẹ nhõm ngắn không làm nhỏ đi tình cảm dành cho người bệnh, mà giúp người chăm sóc còn đủ sức để đồng hành lâu dài.

Khi nào nên tìm chuyên gia tâm lý thay vì tự xoay xở? Khi cảm giác lo âu chiếm phần lớn thời gian trong ngày, giấc ngủ bị ảnh hưởng kéo dài, hoặc không còn thấy hứng thú với những điều từng thấy dễ chịu, nên tìm thêm một chỗ dựa chuyên môn.

Điều mình có thể làm được ngay hôm nay là gì, khi vẫn chưa biết trước ngày mai sẽ ra sao. Có lẽ câu trả lời không nằm ở việc biết trước nhiều hơn, mà ở việc học cách đi hết đoạn đường mình đang nhìn thấy, rồi để đoạn tiếp theo tự hiện ra khi tới lúc.

Lưu ý

Đây là những chia sẻ về cách đồng hành trong đời sống hằng ngày, không thay thế cho tư vấn y khoa hay tâm lý chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua điều gì quá nặng nề, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc người thân tin cậy để được đồng hành đúng cách.