Người Cao Tuổi Vẫn Cần Những Mục Tiêu Nhỏ

Một mục tiêu nhỏ, dù đơn giản đến đâu, vẫn tạo ra một điểm để hướng về mỗi sáng thức dậy. Có thể chỉ là học xong một bài hát mới trên chiếc đàn cũ, viết nốt vài trang trong cuốn sổ công thức nấu ăn định để lại cho con cháu, hay đi hết một quãng đường quen thuộc quanh công viên trước bữa sáng. Không cần lớn lao như thời còn đi làm, chỉ cần đủ nhỏ để vừa sức, đủ cụ thể để mỗi ngày cảm nhận được mình đang tiến thêm một chút.

Những mục tiêu nhỏ nào phù hợp với tuổi già

Người lớn tuổi không cần một mục tiêu nghe cho hoành tráng mới đáng gọi là mục tiêu. Học một điều mới, dù rất nhỏ, vẫn là một hướng đi rõ ràng: tập gõ vài dòng tin nhắn để nhắn cho cháu ở xa, học cách trồng một loại rau chưa từng trồng, hay tập nấu lại đúng món canh mà mẹ mình từng nấu. Cái khó không nằm ở việc học nhanh hay chậm, mà ở việc có một điều để học, một điều để hôm nay giỏi hơn hôm qua một chút.

Có một dạng mục tiêu khác cũng rất hợp với tuổi già: hoàn thành một việc cho riêng mình, không phải vì ai giao, mà vì mình muốn làm xong. Một cuốn sổ ghi lại công thức những món ăn gia đình hay nấu, một khu vườn nhỏ sau nhà cuối cùng cũng được trồng trọn vẹn, một chiếc áo len đan dở từ năm ngoái được hoàn tất. Những việc này không cần ai công nhận mới có giá trị. Giá trị nằm ở chỗ nó là của riêng người đó, do chính họ chọn, chính họ làm, và chính họ biết khi nào là xong.

Và có một dạng mục tiêu lặng lẽ hơn cả hai điều trên: giữ đều một thói quen. Đi bộ đủ một quãng đường mỗi sáng, dù chỉ vài trăm mét quanh nhà. Đọc trọn một cuốn sách mỗi tháng. Gọi điện cho một người bạn cũ mỗi tuần một lần. Mục tiêu dạng này không có điểm kết thúc như học xong một kỹ năng hay hoàn thành một cuốn sổ, nhưng chính sự đều đặn đó lại cho mỗi ngày một việc để chờ đợi, một lý do để không để ngày trôi qua như một tờ lịch bị xé đi mà không ai nhớ nó đã từng ở đó.

Vì sao thiếu mục tiêu khiến một ngày dễ trống trải

Không ít gia đình chỉ nhận ra điều này khi thấy cha mẹ mình những ngày gần đây có vẻ hay quên hôm nay là thứ mấy, hoặc nói rằng ngày nào cũng như ngày nào. Đó thường không phải vì buồn chán theo nghĩa thông thường, mà vì thiếu một điểm neo cho thời gian. Khi còn đi làm, một tuần có những cột mốc tự nhiên: họp đầu tuần, deadline, cuối tuần nghỉ ngơi. Khi nghỉ hưu, những cột mốc đó biến mất, và nếu không có gì thay vào chỗ trống ấy, các ngày rất dễ trôi liền vào nhau, không có gì phân biệt thứ hai với thứ năm.

Một mục tiêu nhỏ, dù chỉ là tưới xong luống rau hay đọc hết một chương sách, lại âm thầm làm công việc đó: cho ngày hôm nay một hình dạng riêng, khác với ngày hôm qua. Không phải vì việc đó lớn lao, mà vì nó cho tâm trí một điều để nghĩ tới khi vừa mở mắt, thay vì một khoảng thời gian trống không biết lấp vào đâu. Có lẽ điều đáng ngẫm không phải là người già cần bận rộn, mà là ai cũng cần một điều gì đó để mong chờ, bất kể tuổi tác.

Gia đình có thể giúp thế nào mà không áp đặt

Nhiều gia đình thương cha mẹ mình đến mức muốn tự tay chọn sẵn một mục tiêu cho họ: đăng ký lớp yoga, mua sẵn dụng cụ làm vườn, lên lịch cả tuần cho ông bà bận rộn. Ý tốt là thật, nhưng một mục tiêu do người khác chọn thay thường không giữ được lâu, vì nó thiếu đúng một điều làm nên sức sống của một mục tiêu: đó phải là điều người trong cuộc thật sự muốn.

Cách nhẹ nhàng hơn là gợi ý thay vì quyết định thay. Hỏi xem gần đây có điều gì cha mẹ hay nhắc tới muốn làm mà chưa làm, một chuyến thăm người bạn cũ, một món ăn muốn tự tay nấu lại đúng vị ngày xưa, một cuốn sách để trên kệ đã lâu chưa mở ra. Rồi để họ tự quyết định có bắt đầu hay không, bắt đầu khi nào, và làm theo nhịp của riêng họ. Có khi việc quý giá nhất một gia đình có thể làm không phải là tìm ra mục tiêu đúng cho cha mẹ mình, mà là cho họ thấy rõ, dù chọn điều gì, gia đình vẫn ở đó ủng hộ.

Con cháu cũng có thể là một phần trong chính mục tiêu đó, không phải bằng cách áp đặt, mà bằng cách cùng tham gia. Cùng ngồi nghe ông kể lại cách nấu món ăn để ghi vào sổ, cùng ra vườn phụ một buổi, cùng nghe bà hát thử bài mới học. Sự có mặt đó, hơn bất kỳ lời động viên nào, mới là điều khiến một mục tiêu nhỏ trở nên đáng làm hơn.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu của người cao tuổi có cần lớn hay cụ thể như một kế hoạch không? Không cần. Một mục tiêu nhỏ, vừa sức, đủ để cảm nhận được tiến triển mỗi ngày là đủ, không cần lớn như những mục tiêu thời còn đi làm. Nếu cha mẹ nói không còn muốn đặt mục tiêu gì nữa thì nên làm gì? Không nên ép, chỉ cần thỉnh thoảng gợi ý nhẹ nhàng và để họ tự quyết định lúc nào sẵn sàng, đôi khi chỉ cần biết gia đình vẫn quan tâm là đủ. Người cao tuổi sức khỏe không còn tốt thì có nên đặt mục tiêu không? Có, chỉ cần chọn mục tiêu vừa với sức của họ ở hiện tại, và nên trao đổi với bác sĩ nếu mục tiêu đó liên quan tới vận động hay thay đổi thói quen sinh hoạt. Một mục tiêu nhỏ có thực sự tạo ra khác biệt không? Có, vì nó cho ngày sống một điểm neo và một điều để mong chờ, điều mà nhiều người ở mọi lứa tuổi đều cần, không riêng người cao tuổi.

Một khu vườn không cần trồng xong trong một ngày. Nó chỉ cần mỗi sáng có ai đó ra tưới, dù chỉ vài phút. Một mục tiêu nhỏ của tuổi già cũng vậy, không cần hoàn tất thật nhanh, chỉ cần mỗi ngày có một lý do để bước ra khỏi giường và làm tiếp phần còn dang dở. Điều người lớn tuổi giữ niềm vui mỗi ngày cũng thường bắt đầu từ những điều nhỏ như vậy, một việc để chờ, một việc để làm, một việc là của riêng mình.

Lưu ý

Đây là những chia sẻ về cách đồng hành trong đời sống hằng ngày, không thay thế cho tư vấn y khoa hay tâm lý chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua điều gì quá nặng nề, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc người thân tin cậy để được đồng hành đúng cách.