Tuổi Già Vẫn Có Thể Học Điều Mới

Tuổi già không lấy đi khả năng học của một người, nó chỉ đổi tốc độ và cách học. Rất nhiều người tin rằng qua một tuổi nào đó, việc học một điều hoàn toàn mới là chuyện của người trẻ, nên tự khép cửa trước khi kịp thử. Nhưng trên thực tế, người bảy mươi vẫn học được một loại nhạc cụ, người ngoài sáu mươi vẫn học được một ngôn ngữ mới, chỉ cần đi đúng nhịp của mình, không so với tốc độ của con cháu, và cho mình đủ thời gian để quen dần với điều chưa biết. Cái người ta hay nhầm là lấy tốc độ học của tuổi hai mươi làm thước đo, rồi thấy mình không đạt được thì kết luận là không học được nữa, trong khi đó chỉ là hai cách học khác nhau.

Học điều mới ở tuổi già trông như thế nào

Không ít gia đình kể rằng người lớn tuổi trong nhà bắt đầu học một điều gì đó rất tự nhiên, không phải vì bị bắt buộc, mà vì tự mình muốn biết thêm. Có người ở tuổi bảy mươi mới lần đầu cầm một cây đàn, ban đầu chỉ để tay bận rộn cho vui, sau vài tháng đã tự đàn được một bài hát quen thuộc từ thời trẻ. Có người học một ngôn ngữ mới không phải để đi thi, mà để có thể ngồi nói chuyện trực tiếp với con rể hoặc con dâu người nước ngoài, không cần qua ai dịch giúp nữa. Cũng có người chỉ học cách dùng một ứng dụng nấu ăn trên điện thoại, để thử làm một món chưa từng nấu, rồi khoe với con cháu rằng chính mình vừa học được cách làm.

Điều giống nhau ở cả ba trường hợp không phải là họ học nhanh, mà là họ có một lý do thật của riêng mình để bắt đầu. Người học ứng dụng nấu ăn không chỉ đọc công thức rồi làm theo một lần cho biết, mà nấu thử, nêm sai thì nêm lại, cháy một lần thì canh lửa kỹ hơn lần sau, cứ vậy quen dần với món mới như quen với một người bạn mới. Việc học chủ động như vậy khác hẳn việc phải thích nghi vì hoàn cảnh đổi thay ngoài ý muốn, chẳng hạn khi phải làm quen với một cách sống mới sau một biến cố nào đó. Học điều mới ở đây xuất phát từ một mong muốn, không phải từ một áp lực phải thay đổi, và chính sự khác nhau đó khiến người học giữ được sự kiên nhẫn lâu hơn, vì không ai bỏ cuộc giữa chừng với điều mình thật sự muốn.

Học chậm hơn không có nghĩa là học kém hơn

Nhiều người ngại bắt đầu vì nghĩ mình sẽ học chậm hơn người trẻ, và coi đó là một điều đáng xấu hổ. Nhưng học chậm không phải là một thiếu sót cần giấu đi, đó chỉ là một cách học khác. Người trẻ thường tiếp nhận nhanh nhưng cũng dễ quên nhanh, vì ít khi dừng lại để hiểu tận gốc điều mình vừa học. Người học chậm hơn lại có xu hướng đi từng bước chắc, hỏi lại cho kỹ, và chính vì đi chậm nên thường nhớ được lâu hơn.

Một cây đã lâu năm vẫn có thể ra thêm một nhánh mới, chỉ là nhánh đó không vươn nhanh như ở một cây con mới trồng. Nó cần nhiều nắng hơn, nhiều thời gian hơn để bén chắc vào thân, nhưng khi đã bén rồi thì cũng bền không kém những nhánh cũ. Học một điều mới ở tuổi già cũng vậy, chậm không phải vì yếu, mà vì mỗi điều học được đang được gắn vào một thân cây đã có sẵn rất nhiều gốc rễ, rất nhiều điều đã biết từ trước, nên cần thời gian để ăn khớp với nhau.

Có một điều ít ai để ý, người học chậm mà chắc thường ít quên hơn hẳn so với người học nhanh rồi buông ngay sau đó. Một người dành cả tháng để thuộc một đoạn nhạc, tập đi tập lại từng nốt, thường nhớ đoạn nhạc đó rất lâu, có khi nhớ đến mấy năm sau vẫn đàn lại được. Trong khi một người học rất nhanh nhưng chỉ học cho biết, thường quên gần hết chỉ sau vài tuần không đụng tới. Tốc độ và độ bền của một điều đã học, hóa ra không đi cùng chiều với nhau như người ta vẫn tưởng.

Gia đình có thể đồng hành mà không khiến người học chạnh lòng

Cách gia đình phản ứng khi người lớn tuổi thử học một điều gì mới ảnh hưởng rất nhiều đến việc họ có muốn học tiếp hay bỏ giữa đường. Dạy từng bước rất nhỏ, đủ nhỏ để không ai cảm thấy bị bỏ lại, thường hiệu quả hơn nhiều so với việc dạy dồn một lần cho xong việc. Không sốt ruột khi phải giải thích lại một điều đã nói trước đó cũng quan trọng không kém, vì với người học, mỗi lần hỏi lại là một lần đang cố hiểu cho đúng, không phải một lần không chịu nhớ.

Có một điều rất nhỏ nhưng dễ làm tổn thương hơn người ta nghĩ, đó là một tiếng cười khi người lớn tuổi hỏi lại lần thứ ba về cùng một thao tác trên điện thoại hay trên một nhạc cụ. Tiếng cười đó, dù không có ý xấu, vẫn có thể khiến người đang học cảm thấy mình đang làm phiền, và rồi thôi không hỏi nữa, cũng có nghĩa là thôi không học nữa.

Một cách đơn giản để giữ cho người học không nản là khen đúng điều họ vừa làm được, thay vì khen chung chung cho có. Nói với mẹ rằng bà vừa bấm đúng nút gửi ảnh, hay nói với cha rằng ông vừa đàn đúng được cả một câu, cụ thể hơn nhiều so với một câu "giỏi quá" nói cho xong. Người học, ở tuổi nào cũng vậy, cần biết chính xác mình vừa làm đúng chỗ nào, để lần sau còn nhớ mà lặp lại. Có lẽ điều đáng để mỗi gia đình tự hỏi là, lần gần nhất mình dạy một điều gì cho người lớn tuổi trong nhà, mình đã dạy theo đúng nhịp của họ, hay theo đúng nhịp mà mình thấy tiện.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi già học một điều mới có khó hơn tuổi trẻ không? Có thể chậm hơn ở giai đoạn làm quen ban đầu, nhưng không có nghĩa là khó hơn về bản chất, vì điều quyết định nhiều nhất vẫn là sự kiên trì và một lý do thật để muốn học.

Người lớn tuổi nên bắt đầu học một điều mới từ đâu? Nên chọn một điều gắn với một mong muốn cụ thể của chính mình, chẳng hạn muốn nói chuyện được với ai đó, muốn tự làm được một việc mình thích, thay vì chọn một thứ chỉ vì nghe nói nó tốt cho tuổi già.

Gia đình nên làm gì khi người lớn tuổi ngại thử một điều mới? Có thể bắt đầu bằng một việc rất nhỏ, đủ dễ để không gây áp lực, và giữ sự kiên nhẫn khi cần giải thích lại nhiều lần, thay vì thúc cho nhanh xong.

Học chậm hơn người trẻ có phải điều đáng lo không? Không cần lo, vì học chậm mà chắc thường giúp nhớ lâu hơn học nhanh mà quên nhanh, quan trọng là vẫn đang học theo đúng nhịp của mình, không phải nhịp của người khác.

Học một điều mới ở tuổi già không cần phải hoàn hảo, không cần phải nhanh, chỉ cần một lý do đủ thật để muốn bắt đầu, và một chút thời gian để đi theo đúng nhịp của mình. Điều đó khác với việc thích nghi với những thay đổi mà cuộc sống đưa tới bất ngờ, vì học điều mới luôn bắt đầu từ một mong muốn tự thân, dù đi chậm, vẫn là một người đang chủ động bước tới.

Lưu ý

Đây là những chia sẻ về cách đồng hành trong đời sống hằng ngày, không thay thế cho tư vấn y khoa hay tâm lý chuyên môn. Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua điều gì quá nặng nề, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc người thân tin cậy để được đồng hành đúng cách.