Cơ Thể Cần Thay Đổi Tư Thế Thường Xuyên

Nhiều người dồn khá nhiều công sức để tìm ra một tư thế ngồi chuẩn, một tư thế đứng đúng, rồi yên tâm giữ nguyên tư thế đó suốt cả buổi. Nhưng cơ thể không được dựng lên để giữ mãi một dáng, dù dáng đó có chuẩn đến đâu. Một nhóm cơ co liên tục quá lâu sẽ mỏi, một khớp gập ở đúng một góc suốt nhiều giờ sẽ cứng, và máu ở tay chân cũng chậm lưu thông hơn khi một tư thế bị giữ nguyên không đổi. Điều cơ thể thật sự cần không phải một tư thế hoàn hảo, mà là được thay đổi vị trí đều đặn trong ngày, ở mọi phần của cơ thể chứ không riêng phần lưng.

Điều nhiều người hiểu nhầm: tưởng tìm được tư thế chuẩn là xong việc

Rất nhiều lời khuyên về tư thế dừng lại ở việc chỉnh ghế cho đúng độ cao, chỉnh màn hình ngang tầm mắt, học cách ngồi thẳng lưng, đứng đúng dáng. Những điều đó không sai, nhưng chúng dễ khiến người ta hiểu nhầm rằng chỉ cần đạt được đúng một tư thế lý tưởng là có thể yên tâm ngồi nguyên như vậy suốt ba, bốn tiếng. Thực tế thì ngay cả một tư thế được xem là chuẩn mực nhất, nếu giữ nguyên quá lâu, vẫn bắt một nhóm cơ phải co liên tục, một khớp phải gập cố định ở một góc, một vùng mạch máu bị đè nén lâu hơn mức cơ thể muốn chịu. Cái cơ thể phản đối không phải là một tư thế sai, mà là sự đứng yên kéo dài, bất kể tư thế đó đẹp hay xấu trên lý thuyết.

Vì sao cả cơ bắp, khớp và tuần hoàn máu đều cần được đổi vị trí

Cơ bắp mỏi vì phải giữ nguyên một kiểu co, không phải vì mang vác nặng. Nhiều tư thế tưởng như nhẹ nhàng, chẳng hạn ngồi khoanh một chân dưới người trong lúc xem tivi, hay đứng dồn hết trọng lượng lên một chân khi rửa bát, xếp hàng, vẫn khiến vài nhóm cơ phải làm việc liên tục theo đúng một kiểu suốt thời gian dài. Cơ bắp không quen bị giữ ở một trạng thái cố định, nó quen được co rồi giãn xen kẽ.

Máu ở tay chân cũng chậm lưu thông hơn khi một tư thế bị giữ nguyên quá lâu. Cảm giác tê chân khi ngồi xếp bằng một lúc lâu, hay mỏi cổ tay khi giữ chuột máy tính đúng một kiểu cả buổi sáng, phần nhiều đến từ việc mạch máu ở vùng đó bị hạn chế lưu thông do tư thế không đổi, chứ không hẳn vì tư thế ấy vốn dĩ sai.

Đứng dậy sau một buổi ngồi lâu, gối cứng, phải đi vài bước dò dẫm mới duỗi thẳng lại được bình thường, đây là cảm giác không ít người, nhất là sau tuổi trung niên, từng gặp. Đó là dấu hiệu của khớp gối và khớp háng bị giữ ở cùng một góc quá lâu, chứ không phải dấu hiệu của một tư thế sai.

Ba điều này, cơ mỏi, máu chậm lưu thông, khớp cứng, không tách rời nhau. Chúng cùng chỉ về một nguyên nhân gốc: cơ thể cần được đổi vị trí thường xuyên ở toàn bộ tay, chân, khớp, chứ không chỉ ở phần lưng hay cột sống.

Một chậu cây đặt mãi một hướng bên khung cửa sổ, dù được tưới đều, chăm đúng cách, vẫn dần nghiêng hẳn thân về phía có nắng nếu không ai xoay chậu lại theo thời gian. Không phải vì chậu cây đặt sai chỗ, mà vì nó bị giữ nguyên một hướng quá lâu trong khi ánh sáng vẫn luôn chỉ chiếu từ một phía. Cơ thể con người cũng vậy, không cần một tư thế hoàn hảo, chỉ cần được xoay trở đều, để không phần nào phải nghiêng về một phía quá lâu.

Làm sao để nhớ đổi tư thế đều đặn trong một ngày bận rộn

Biết là nên đổi tư thế không khó, nhưng nhớ để làm điều đó giữa lúc đang mải một việc khác mới là phần hay bị bỏ quên. Cách hiệu quả hơn cả không phải cố nhớ bằng ý chí, mà gắn việc đổi tư thế vào những mốc đã sẵn có trong ngày, để nó xảy ra gần như tự động.

Một cách đơn giản là đặt hẹn giờ cách nhau khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút, mỗi lần chuông reo thì đứng dậy, vươn vai vài nhịp, đi vài bước rồi mới ngồi tiếp. Không cần một bài tập cầu kỳ, chỉ cần đủ để tư thế được đổi khác đi trong ít phút.

Gắn việc đổi tư thế vào một mốc quen thuộc còn dễ duy trì hơn cả hẹn giờ, vì không cần nhớ thêm một việc mới. Mỗi lần đứng lên rót nước, mỗi lần nghe điện thoại thì đứng dậy nghe thay vì ngồi nguyên tại bàn, mỗi lần chuyển sang một việc khác trên máy tính thì tranh thủ đứng lên vài giây trước khi ngồi lại, đều là những dịp đổi tư thế không cần thêm ý chí. Với người lớn tuổi ở nhà, mỗi lần ấm nước reo, mỗi lần hết một chương trình tivi, mỗi lần pha xong một ấm trà, cũng đều là những mốc tự nhiên để đứng dậy đi lại vài bước.

Trong một buổi làm việc, nên chủ động xen kẽ giữa đứng, ngồi và đi thay vì giữ nguyên một tư thế từ đầu đến cuối. Đứng khi nghe điện thoại, ngồi khi cần gõ máy tập trung, đi vài bước quanh phòng khi đang suy nghĩ một việc chưa rõ hướng, đó là cách chia nhỏ một buổi làm việc dài thành nhiều khoảng tư thế khác nhau mà không cần dừng công việc lại.

Với những người ngồi lâu một chỗ vì công việc tay chân như may vá, đọc sách, xem tivi, nên chủ động đổi tư thế ngồi, đổi chân bắt chéo, đổi hướng nghiêng người, sau mỗi khoảng ngắn, thay vì chờ đến khi thấy mỏi hẳn mới đổi. Đợi đến lúc mỏi mới đổi tư thế thường là đã trễ một nhịp, vì lúc đó cơ và khớp đã phải chịu đựng khá lâu rồi.

Ngược lại, những người đứng nhiều trong công việc, như bán hàng, đứng bếp, đứng lớp giảng dạy, cũng cần đổi tư thế không kém người ngồi nhiều, dù lời khuyên về tư thế thường chỉ nhắc tới người ngồi văn phòng. Đứng dồn trọng lượng mãi lên một chân, đứng thẳng đơ không dịch chuyển suốt nhiều giờ, khiến khớp gối và khớp háng chịu áp lực một chiều không khác gì ngồi lâu một chỗ. Với nhóm này, đổi tư thế có thể đơn giản là đổi chân trụ sau mỗi vài phút, tranh thủ ngồi xuống một lát giữa giờ nếu công việc cho phép, hoặc bước qua lại thay vì đứng yên một chỗ trong lúc chờ việc.

Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu đã chủ động đổi tư thế đều đặn một thời gian mà vẫn thấy tê, đau hoặc mỏi kéo dài ở một vùng cụ thể, nên gặp bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chuyên gia vật lý trị liệu để được kiểm tra kỹ hơn, thay vì tự đoán nguyên nhân và tự điều chỉnh thêm.

Không cần chờ một buổi tập luyện hoàn chỉnh mới bắt đầu chăm cơ thể theo cách này. Chỉ cần nhớ xoay chậu cây của mình mỗi khi có dịp trong ngày, để không phần nào phải nghiêng về một phía quá lâu.

Câu hỏi thường gặp

Ngồi đúng tư thế có đủ để tránh mỏi không? Không hẳn, vì giữ nguyên bất kỳ tư thế nào, kể cả tư thế được xem là chuẩn, quá lâu vẫn khiến cơ và khớp mỏi.

Có bắt buộc đặt hẹn giờ mới nhớ đổi tư thế không? Không nhất thiết. Hẹn giờ chỉ là một cách; gắn việc đổi tư thế vào một mốc quen thuộc sẵn có trong ngày, như mỗi lần rót nước hay mỗi lần nghe điện thoại, thường dễ duy trì lâu dài hơn là chỉ nhớ theo con số phút.

Người lớn tuổi ít ra ngoài có cần đổi tư thế không? Có, thậm chí cần hơn vì ít di chuyển tự nhiên trong ngày. Có thể gắn việc đổi tư thế vào những việc quen thuộc như pha trà hay xem tivi.

Đổi tư thế thường xuyên có thay được việc tập thể dục không? Không. Đây là thói quen bổ sung giúp giảm mỏi và tê do ngồi hoặc đứng lâu một chỗ, không thay thế cho vận động đều đặn.