Đứng Nhiều Và Ngồi Nhiều, Điều Nào Hại Hơn

Đứng nhiều và ngồi nhiều đều không hại vì bản thân tư thế đó xấu, mà hại vì giữ nguyên một tư thế quá lâu, không có ai bắt cơ thể nghỉ giữa chừng. Đứng lâu và ngồi lâu gây khó chịu theo hai cách khác nhau: một bên dồn áp lực xuống chân, một bên dồn áp lực lên lưng dưới, nhưng cả hai đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân là sự bất động kéo dài. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "đứng hay ngồi, cái nào hại hơn", mà là "mình đã giữ nguyên một tư thế bao lâu rồi".

Điều nhiều người hiểu nhầm về bàn đứng

Vài năm gần đây, nhiều người nghe nói ngồi nhiều không tốt cho sức khỏe, liền chuyển hẳn sang dùng bàn đứng, đứng làm việc từ sáng tới chiều với suy nghĩ rằng đứng chắc chắn tốt hơn ngồi. Đây là một hiểu nhầm khá phổ biến. Bàn đứng chỉ thật sự có ích khi được dùng xen kẽ với ngồi và đi lại, chứ không phải một phương án thay thế hoàn toàn. Đứng yên tại chỗ nhìn màn hình suốt nhiều giờ liền cũng là một dạng bất động, chỉ khác chỗ so với ngồi lâu mà thôi. Không ít người dùng bàn đứng vài tuần rồi bỏ, vì thấy chân mỏi rã rời, lưng dưới đau âm ỉ mỗi chiều, chưa kịp thấy lợi ích gì đã thấy khó chịu hơn hồi còn ngồi.

Đứng lâu và ngồi lâu giống nhau ở điều gì

Cả hai trạng thái đều khiến cơ thể ở yên trong một tư thế cố định thay vì luân phiên chuyển động. Khi các cơ ở chân và thân không được co duỗi đều đặn, máu khó lưu thông trở lại tim như bình thường, khiến chân có cảm giác nặng, đôi khi hơi sưng nhẹ vào cuối ngày. Cơ bắp giữ một tư thế lâu cũng dần mỏi, dù đó là tư thế đứng thẳng hay tư thế ngồi cong người trước màn hình. Nhìn theo góc này, đứng lâu và ngồi lâu không phải hai vấn đề tách biệt, mà là hai biểu hiện của cùng một nguyên nhân: cơ thể vốn được sinh ra để chuyển động, chứ không phải để giữ nguyên một dáng suốt nhiều giờ liền.

Khác nhau ở đâu giữa đứng lâu và ngồi lâu

Dù giống nhau ở gốc rễ, đứng lâu và ngồi lâu vẫn gây khó chịu ở những vị trí khác nhau trên cơ thể, và nhận ra sự khác biệt này giúp mỗi người biết mình nên chú ý phần nào. Trước hết là tuần hoàn ở chân. Đứng lâu khiến máu dồn xuống phần thấp của cơ thể do trọng lực, tĩnh mạch chân phải chịu áp lực liên tục, đây là lý do những nghề đứng nhiều như bán hàng, đứng bếp, đứng dạy học thường than phiền về cảm giác nặng chân cuối ngày. Ngồi lâu lại ảnh hưởng tuần hoàn theo cách khác, máu lưu thông chậm ở vùng đùi và vùng chậu vì các cơ ở đó gần như không hoạt động, khiến chân dễ tê buồn hoặc râm ran khi đứng dậy.

Tiếp đến là vùng lưng dưới. Đứng lâu buộc các cơ ở lưng dưới phải gồng liên tục để giữ thăng bằng cho cả cơ thể, đặc biệt nếu đứng nghiêng người hoặc dồn trọng lượng lệch về một chân, sự mỏi này thường tích tụ dần trong ngày. Ngồi lâu lại gây áp lực lên lưng dưới theo cách khác, vì tư thế ngồi khiến phần cột sống thắt lưng bị nén nhiều hơn so với khi đứng, nhất là khi ngồi cong lưng hoặc ngồi ghế không có tựa lưng phù hợp, đây cũng là lý do đứng dậy sau một buổi ngồi dài đôi khi thấy lưng cứng và hơi đau nhói.

Bàn chân và khớp gối cũng chịu ảnh hưởng khác nhau. Đứng lâu khiến bàn chân, mắt cá và đầu gối phải chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể liên tục trong nhiều giờ, dễ gây đau gót chân hoặc mỏi lòng bàn chân, đặc biệt nếu đứng trên nền cứng hoặc mang giày không phù hợp. Ngồi lâu lại khiến khớp gối giữ nguyên một góc gập suốt thời gian dài, khớp trở nên cứng hơn, nên nhiều người thấy hơi khó co duỗi ngay khi vừa đứng dậy sau một buổi ngồi kéo dài. Cuối cùng, cảm giác mệt mỏi cuối ngày cũng khác nhau rõ rệt. Người đứng nhiều thường mỏi tập trung ở chân, chỉ muốn ngồi xuống ngay khi có thể. Người ngồi nhiều lại thấy mệt mỏi lan tỏa hơn, uể oải cả người, chỉ muốn đứng dậy vươn vai và đi lại vài bước.

Ai hợp với cách nào

Người làm công việc văn phòng, ngồi trước máy tính phần lớn thời gian trong ngày, nên chú ý đứng dậy đi lại đều đặn, có thể xen kẽ vài đoạn đứng làm việc ngắn thay vì ngồi liên tục suốt nhiều giờ. Chúng ta ngồi quá lâu đã nói kỹ hơn về việc ngồi kéo dài ảnh hưởng thế nào tới cơ thể, và những cách nhỏ để phá vỡ chuỗi ngồi bất động đó. Ngược lại, người làm công việc phải đứng nhiều như bán hàng, đứng bếp, đứng lớp, nên tranh thủ ngồi nghỉ vài phút bất cứ khi nào có thể, đổi chân trụ thường xuyên thay vì dồn trọng lượng mãi về một bên, và chọn giày cùng tấm lót nền êm chân hơn để giảm áp lực lên bàn chân. Dáng đứng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể có thể giúp nhìn kỹ hơn vào cách một tư thế đứng đúng cũng làm giảm bớt phần nào sự mỏi này. Với người lớn tuổi ít vận động, điều đáng chú ý hơn cả không phải là chọn phe đứng hay phe ngồi, mà là duy trì việc đi lại nhẹ nhàng đều đặn trong ngày, dù chỉ vài bước quanh nhà mỗi giờ.

Một cây tre đứng giữa gió không trụ vững nhờ thân cứng đờ ở một tư thế, mà nhờ luôn có một nhịp lay động rất nhỏ, liên tục, gần như không ai để ý.

Cơ thể con người cũng vậy, không được tạo ra để trụ y nguyên một dáng suốt nhiều giờ, dù đó là dáng đứng hay dáng ngồi. Có lẽ câu hỏi không phải "nên đứng hay nên ngồi", mà là "mình đã giữ nguyên tư thế này bao lâu rồi, và lần cuối mình đứng dậy đi vài bước là khi nào".

Câu hỏi thường gặp

Đứng cả ngày có tốt hơn ngồi cả ngày không? Không hẳn. Đứng yên một chỗ suốt nhiều giờ cũng gây mỏi chân và nặng lưng dưới tương tự như ngồi lâu, chỉ là ảnh hưởng rơi vào những vị trí khác nhau trên cơ thể.

Dùng bàn đứng có giải quyết được vấn đề ngồi nhiều không? Chỉ giải quyết được một phần. Bàn đứng phát huy tác dụng khi dùng xen kẽ với ngồi và đi lại, còn đứng yên một chỗ suốt cả buổi để thay hẳn cho ngồi thì vẫn là một dạng bất động khác, không phải cách dùng đúng.

Bao lâu nên đổi tư thế một lần? Nhiều người thấy dễ chịu hơn khi đứng dậy đi lại hoặc đổi tư thế mỗi khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút, thay vì cố giữ nguyên một tư thế suốt nhiều giờ liền.

Người phải đứng nhiều vì công việc nên làm gì để đỡ mỏi? Nên tranh thủ ngồi nghỉ vài phút bất cứ khi nào có thể, đổi chân trụ đều đặn thay vì dồn trọng lượng về một bên, và chọn giày cùng nền đứng êm chân hơn.

Không cần chọn hẳn một phe đứng hay một phe ngồi để sống khỏe hơn. Chỉ cần nhớ đứng dậy, ngồi xuống, đi vài bước, xen kẽ nhau đều đặn trong ngày, cơ thể tự nhiên sẽ nhẹ nhõm hơn nhiều so với việc cố giữ mãi một tư thế được cho là "đúng".