Những Hiểu Lầm Phổ Biến Về Tư Thế Đúng

Không phải cứ gồng thẳng lưng, ưỡn ngực ra là đang có một tư thế đúng. Sau một chặng dài nói về cách đi, cách đứng, cách ngồi và cách nằm, có một điều đáng dừng lại nhìn kỹ hơn: rất nhiều người đang cố sống theo đúng một hình mẫu tư thế, mà chính hình mẫu đó lại là một hiểu lầm. Vài điều tưởng hiển nhiên về tư thế đúng, nhìn kỹ lại, hóa ra không đúng như vẫn nghĩ.

Sáu hiểu lầm phổ biến nhất về tư thế đúng

Hiểu lầm đầu tiên, cũng là hiểu lầm gốc rễ nhất: tư thế đúng là phải đứng thẳng cứng, ngồi thẳng đơ lưng, ưỡn ngực ra như đang đứng nghiêm. Nhiều người khi được nhắc "ngồi cho đúng tư thế" liền gồng cả lưng, siết vai ra sau, giữ nguyên như vậy suốt buổi. Nhưng một cơ thể bị gồng cứng cả buổi cũng mỏi không kém gì một cơ thể ngồi còng lưng. Tư thế đúng không phải là một khuôn hình bất động cho cơ bắp phải giữ chặt, mà là một trạng thái vừa vững vừa thả lỏng, nơi xương đỡ phần lớn trọng lượng còn cơ chỉ cần làm việc vừa đủ. Gồng để trông cho thẳng, xét cho cùng, cũng là một dạng tư thế sai, chỉ là sai theo một chiều khác.

Hiểu lầm thứ hai: có một tư thế chuẩn duy nhất, áp dụng đúng cho mọi người. Thực ra mỗi người mang một hình thể khác nhau, độ cong cột sống khác nhau, chiều dài chân tay khác nhau, nên một tư thế "chuẩn" vẽ trên hình minh họa chưa chắc là tư thế phù hợp nhất với chính cơ thể mình. Điều này cũng từng được nhắc tới khi nói về cách nằm nghiêng hay nằm ngửa: không có một tư thế nằm nào đúng tuyệt đối cho tất cả, chỉ có tư thế nào khiến cơ thể của riêng mình dễ chịu và tỉnh dậy nhẹ nhõm hơn. Tư thế đứng, ngồi cũng vậy, cần được cảm nhận và điều chỉnh riêng, không phải rập khuôn từ một hình mẫu chung.

Hiểu lầm thứ ba: cứ không thấy đau là tư thế đang đúng. Đây có lẽ là hiểu lầm dễ khiến người ta chủ quan nhất. Cơ thể không báo động ngay từ ngày đầu tiên ngồi sai hay đứng lệch, những tổn hại nhỏ thường tích lũy âm thầm rất lâu trước khi một cơn mỏi hay đau thật sự xuất hiện. Vì vậy chưa đau không có nghĩa là đang ổn, mà chỉ có nghĩa là chưa tới ngưỡng để cơ thể lên tiếng. Đợi đến lúc đau mới nghĩ đến tư thế, đôi khi đã là bước sau, không còn là bước phòng ngừa.

Hiểu lầm thứ tư: sửa tư thế một lần cho đúng là xong, không cần để ý lại nữa. Nhiều người dành hẳn một buổi để chỉnh ghế, chỉnh màn hình, học cách ngồi cho chuẩn, rồi coi như việc đã hoàn tất. Nhưng cơ thể không được sinh ra để giữ nguyên một tư thế, dù là tư thế tốt nhất, trong suốt nhiều giờ liền. Nó cần được đổi tư thế thường xuyên hơn là cần một tư thế hoàn hảo cố định. Một tư thế đúng vào phút đầu tiên có thể trở thành gánh nặng nếu giữ nguyên nó quá lâu mà không đứng dậy, không vươn vai, không thay đổi cách ngồi giữa chừng.

Hiểu lầm thứ năm: chỉ cần lo tư thế ngồi khi làm việc, còn cách đi, cách đứng hay cách nằm thì không quan trọng bằng. Nhiều người dồn hết sự chú ý vào chiếc ghế văn phòng, mà quên rằng cả một ngày còn có lúc đi lại, lúc đứng chờ, lúc nằm nghỉ, và mỗi khoảnh khắc đó đều để lại dấu vết riêng lên cơ thể. Tư thế không hoạt động rời rạc, nó cộng dồn: một buổi ngồi lệch, một lúc đứng dồn trọng lượng lên một chân, một giấc ngủ vẹo cổ, tất cả gộp lại trong một ngày mới là bức tranh thật, chứ không phải chỉ riêng vài giờ ngồi bàn làm việc.

Hiểu lầm thứ sáu: chỉ cần sắm một chiếc ghế công thái học hay một tấm nệm đắt tiền là đủ để có tư thế tốt, không cần thay đổi gì ở thói quen của mình. Một chiếc ghế tốt, một tấm nệm phù hợp chắc chắn có ích, nhưng chúng chỉ là điểm tựa, không phải phép màu thay thế cho việc cơ thể vẫn cần được vận động, cần được đổi tư thế, cần được nghỉ mắt khỏi màn hình sau mỗi khoảng thời gian. Một chiếc ghế đắt tiền mà người ngồi vẫn ngồi lì suốt tám tiếng không đứng dậy, tư thế cũng chẳng khá hơn bao nhiêu so với một chiếc ghế bình thường.

Nếu thấy mình từng tin vào vài điều trên

Không cần thấy nặng nề khi nhận ra mình từng tin vào một, hai, hay cả sáu hiểu lầm này. Đa số mọi người đều lớn lên với câu nhắc "ngồi cho thẳng lưng vào" mà ít ai giải thích thêm thẳng lưng nghĩa là gì cho đúng. Điều đáng làm không phải là cố tìm ra một tư thế hoàn hảo rồi giữ chặt lấy nó, mà là tập một thói quen nhẹ nhàng hơn nhiều: thỉnh thoảng dừng lại, tự hỏi cơ thể mình đang ở tư thế nào, có đang gồng quá mức không, có cần đứng dậy đi vài bước không. Một cây tre đứng vững giữa gió không phải vì nó cứng đờ một chỗ, mà vì nó biết uốn theo rồi trở lại. Tư thế của con người cũng vậy, sự vững vàng nằm ở khả năng thay đổi liên tục, không nằm ở việc giữ nguyên một dáng hình suốt cả ngày.

Câu hỏi thường gặp

Tư thế đúng có phải là luôn phải đứng thẳng, ngồi thẳng lưng không? Không hẳn. Tư thế đúng là trạng thái vừa vững vừa thả lỏng, không phải một khuôn hình gồng cứng phải giữ nguyên suốt buổi.

Vì sao không đau mà vẫn cần chú ý tư thế? Vì những tổn hại từ tư thế sai thường tích lũy âm thầm rất lâu trước khi cơn đau xuất hiện, chưa đau không có nghĩa là đang ổn.

Có cần tìm một tư thế chuẩn áp dụng chung cho mọi người không? Không cần. Mỗi người có hình thể khác nhau, tư thế phù hợp cũng khác nhau, quan trọng là tìm ra điều khiến chính cơ thể mình dễ chịu.

Mua ghế công thái học có giải quyết được vấn đề tư thế không? Ghế tốt có ích nhưng không thay thế được việc thay đổi tư thế thường xuyên và vận động giữa các khoảng ngồi dài.

Nhìn lại, phần lớn hiểu lầm về tư thế đúng đều xoay quanh một điều: người ta hay tìm một hình mẫu cố định để bám vào, trong khi cơ thể lại cần sự linh hoạt hơn là một khuôn mẫu bất biến. Có lẽ câu hỏi đáng giữ lại không phải là "tư thế nào mới là đúng", mà là "hôm nay mình đã đổi tư thế đủ nhiều lần chưa".