Những Thói Quen Làm Cột Sống Nhanh Lão Hóa

Cột sống không lão hóa vì một cú xoay người sai hay một lần cúi nhặt đồ không đúng cách. Phần lớn là vì những thói quen lặp lại suốt nhiều năm, âm thầm bào mòn sự linh hoạt vốn có của nó. Không phải một khoảnh khắc, mà là cách một người đứng, ngồi, nằm và di chuyển mỗi ngày, cộng dồn qua hàng chục năm, mới thực sự quyết định cột sống già đi nhanh hay chậm.

Đeo lệch một bên vai trong nhiều năm

Thói quen đầu tiên dễ bị xem nhẹ nhất là mang túi xách hoặc balo lệch về một bên vai, ngày nào cũng vậy, năm nào cũng vậy. Một người đi làm mang cặp tài liệu bên tay phải suốt hàng chục năm, hay một người nội trợ luôn xách giỏ đi chợ bằng đúng một bên tay, thường không để ý mình đang lặp lại cùng một kiểu lệch mỗi ngày. Khi việc này trở thành phản xạ kéo dài từ năm này sang năm khác, cơ thể sẽ tự điều chỉnh để bù lại phần trọng lượng dồn lệch đó. Cột sống nghiêng nhẹ theo, vai bên mang túi có xu hướng nhô lên, còn vai bên kia hạ xuống mà bản thân người đó nhiều khi không nhận ra, chỉ tới khi soi gương hoặc được người thân chỉ ra mới giật mình. Đổi bên tay xách thường xuyên, hoặc chuyển sang túi đeo hai vai, là một điều nhỏ mà cột sống sẽ "nhớ" lâu hơn người ta nghĩ.

Cúi gập lưng thay vì gập gối khi nhấc vật nặng

Có một phản xạ rất phổ biến khi nhấc một vật từ dưới sàn lên: cúi gập cả lưng xuống, giữ chân thẳng. Bế cháu nhỏ, xách bao gạo, nâng chậu cây cảnh, khiêng thùng đồ khi dọn nhà, hầu hết đều được thực hiện theo đúng phản xạ này mà không ai để ý sửa. Nếu đây là phản xạ mặc định lặp đi lặp lại hàng ngàn lần trong đời, mỗi vật nặng nhấc lên đều dồn áp lực trực tiếp vào phần lưng dưới, thay vì để chân và hông chia sẻ phần lực đó. Gập gối, giữ lưng tương đối thẳng, ôm vật gần người rồi mới đứng lên, là một thay đổi nhỏ trong động tác nhưng lại quyết định phần nào cột sống chịu lực nhiều nhất về lâu dài.

Ngồi cong lưng kéo dài, năm này qua năm khác

Ngồi cong lưng trong một buổi không phải vấn đề lớn. Nhưng khi công việc văn phòng, việc lái xe đường dài, hay đơn giản là thói quen ngồi xem tivi với cổ đổ hẳn về phía trước, lặp lại suốt nhiều giờ mỗi ngày và suốt nhiều năm liền, các đốt sống dần quen với đường cong đó như một trạng thái "bình thường mới" của riêng cơ thể mình. Cơ thể có xu hướng giữ lại tư thế nào được lặp lại nhiều nhất, và một cột sống đã quen cong theo thời gian sẽ khó thẳng lại tự nhiên, kể cả khi người đó chủ động ngồi thẳng trong ít phút rồi lại quên mất, vì phần cơ giữ tư thế thẳng đã lâu không còn quen được dùng tới.

Nằm ngủ vặn vẹo cùng một tư thế xấu suốt nhiều năm

Giấc ngủ chiếm gần một phần ba cuộc đời, và cột sống dành phần lớn thời gian đó ở đúng một tư thế nếu người ngủ không có thói quen trở mình trong đêm. Nằm nghiêng vẹo hẳn sang một bên trong nhiều năm, gối đầu quá cao hoặc quá thấp khiến cổ gập một góc bất thường suốt đêm, nệm quá mềm khiến lưng chìm sâu và võng xuống, hay thói quen nằm nghiêng bấm điện thoại với đầu tì hẳn lên một cánh tay trước khi ngủ, tất cả nếu lặp lại đều đặn qua nhiều năm sẽ dần định hình lại cách cột sống "nghỉ ngơi" mỗi đêm. Một cột sống không được nằm đúng cách để thư giãn suốt hàng nghìn đêm liền khó có thể phục hồi trọn vẹn giữa các ngày, dù ngủ đủ giờ.

Ít vận động khiến cơ nâng đỡ cột sống yếu dần theo tuổi

Cột sống không tự đứng vững một mình. Nó cần một hệ cơ xung quanh, đặc biệt là cơ lưng và cơ bụng, làm việc như một bộ khung nâng đỡ suốt cả ngày. Khi một người ít vận động trong nhiều năm liền, ngồi nhiều hơn đi, ít khi vươn duỗi hay tập luyện, bộ khung cơ đó dần yếu đi theo tuổi tác, và cột sống phải tự gánh nhiều áp lực hơn phần việc vốn dĩ của mình. Đây là lý do một người từng dẻo dai, xoay người thoải mái ở tuổi ba mươi có thể thấy lưng mỏi nhanh hơn nhiều chỉ sau vài giờ ngồi ở tuổi năm mươi, không phải vì cột sống tự nhiên yếu đi một mình, mà vì phần cơ nâng đỡ nó đã lâu không được dùng đến đúng mức.

Mang giày cao gót hoặc giày không phù hợp thường xuyên

Một cây tre đứng vững qua nhiều mùa gió không phải vì thân nó cứng, mà vì gốc rễ vẫn bám chắc và ăn khớp tự nhiên với mặt đất mỗi ngày. Bàn chân cũng là gốc rễ cho toàn bộ cột sống phía trên. Giày cao gót mang thường xuyên làm lệch trọng tâm cơ thể về phía trước, buộc phần lưng dưới phải ngả về sau để giữ thăng bằng suốt cả buổi làm việc, còn giày quá cứng hoặc không vừa chân, loại nhiều người vẫn chọn vì tiện chứ không vì hợp dáng đi, khiến từng bước mất đi độ nảy tự nhiên, dồn lực dội ngược lên từng đốt sống mỗi lần chân chạm đất. Mang một lần trong một buổi tiệc thì cột sống chịu được, nhưng mang đều đặn suốt nhiều năm đi làm mỗi ngày lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Nếu thấy mình ở ba thói quen trở lên

Không cần hoảng khi nhận ra mình đang mắc vài thói quen trong số này, vì hầu hết người trưởng thành đều từng vướng ít nhất một vài điều kể trên. Điều đáng làm là chọn sửa dần từng thói quen một, bắt đầu từ điều dễ thay đổi nhất, thay vì cố sửa tất cả cùng lúc rồi bỏ cuộc giữa đường vì thấy quá sức. Một cột sống đã quen chịu đựng theo một cách suốt nhiều năm cũng cần một khoảng thời gian tương ứng để dần lấy lại sự linh hoạt, không có một động tác hay bài tập đơn lẻ nào đảo ngược được điều đó chỉ trong một sớm một chiều.

Có một câu hỏi đáng dừng lại một nhịp để tự hỏi mình: lần cuối cùng đứng thẳng lưng, hai vai cân bằng, nhìn thẳng về phía trước một cách thoải mái mà không cần cố gắng, là khi nào? Nhiều người sẽ nhận ra câu trả lời không hề gần đây, và đó cũng là lúc đáng để bắt đầu, không phải để lo lắng, mà để nhẹ nhàng chọn lại một vài thói quen nhỏ cho những năm tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Đeo balo hai vai có thực sự tốt hơn túi xách một vai không? Có, vì trọng lượng được chia đều hai bên, thay vì dồn hẳn về một phía cột sống trong nhiều năm liền.

Ngồi cong lưng một lúc rồi ngồi thẳng lại có bù được không? Có phần nào, nhưng quan trọng hơn là tần suất và thời lượng ngồi cong lặp lại mỗi ngày, vì đó mới là yếu tố định hình cột sống lâu dài.

Người ít vận động nên bắt đầu từ đâu để cơ nâng đỡ cột sống khỏe lại? Nên bắt đầu từ những vận động nhẹ và đều, như đi bộ chậm hoặc vươn duỗi mỗi ngày, hơn là tập nặng một lần rồi bỏ dở.

Bao lâu thì nên đi khám nếu nghi ngờ cột sống đang có vấn đề? Khi thấy đau kéo dài, tê mỏi lan xuống tay chân, hoặc cử động khó khăn rõ rệt, nên gặp bác sĩ chuyên khoa để được kiểm tra đúng cách, thay vì tự đoán ở nhà.

Sửa một thói quen trong danh sách này có cần bỏ hẳn ngay không? Không cần bỏ hẳn ngay, chỉ cần giảm dần tần suất và thay bằng cách làm khác nhẹ nhàng hơn, cột sống vẫn ghi nhận được sự thay đổi đó theo thời gian.

Không có thói quen nào trong số này gây hại chỉ sau một lần. Điều làm cột sống già đi nhanh là sự lặp lại không được để ý suốt nhiều năm. Và cũng chính vì vậy, chỉ cần bắt đầu sửa một thói quen từ hôm nay, cột sống đã có thêm một ngày được đối xử tốt hơn ngày hôm qua.