Đường Huyết Thấp Cũng Có Thể Nguy Hiểm

Phần lớn những gì người ta nghe về đường huyết đều xoay quanh việc nó tăng cao, nhưng đường huyết xuống quá thấp cũng có thể khiến cơ thể chao đảo không kém, thậm chí đến nhanh hơn nhiều. Một chiếc xe máy sắp cạn xăng vẫn còn chạy được vài cây số cuối, nhưng đến một lúc nào đó, động cơ khựng lại giữa đường mà không báo trước kịp. Cơ thể con người, khi lượng đường trong máu tụt quá sâu, cũng phản ứng theo cách tương tự: mọi thứ vẫn có vẻ ổn cho đến khi đột ngột không còn ổn nữa.

Điều nhiều người chưa để ý: nguy hiểm không chỉ đến từ phía cao

Câu chuyện về đường huyết trên các bài viết, trên lời khuyên của người quen, gần như luôn chỉ nói về một hướng: ăn ngọt nhiều quá, đường huyết cao quá, cẩn thận tiểu đường. Ít ai nhắc đến chiều ngược lại. Nhưng với người đang dùng thuốc điều chỉnh đường huyết, hoặc người có thói quen nhịn ăn quá lâu rồi mới ăn một bữa thật no, đường huyết hoàn toàn có thể tụt xuống dưới mức cơ thể cần để hoạt động bình thường, và não bộ thiếu ngay nguồn năng lượng quen thuộc để vận hành.

Điều đáng nói là những tín hiệu này thường đến rất nhanh, nhanh hơn nhiều so với lúc đường huyết tăng cao âm thầm trong nhiều năm, phần vì cơ thể vốn luôn cố giữ đường huyết ở một mức ổn định và phản ứng ngay khi mức đó bị lệch quá xa. Một buổi sáng bỏ bữa để đi khám, một buổi chiều vận động nhiều mà quên ăn nhẹ, một liều thuốc uống đúng giờ nhưng bữa ăn đến muộn, đều có thể là khởi đầu.

Dấu hiệu đường huyết xuống thấp mà nhiều người bỏ qua

Cơ thể thường không im lặng khi đường huyết tụt quá sâu. Trước tiên là cảm giác run tay ở đầu ngón tay hoặc cả bàn tay, kèm theo vã mồ hôi dù không nóng, không vừa vận động mạnh. Tim có thể đập nhanh hơn bình thường, một cảm giác hồi hộp mà không rõ vì sao. Bên cạnh đó, chóng mặt hoặc hoa mắt thoáng qua khi đứng dậy cũng là một dấu hiệu quen thuộc, dễ bị nhầm với việc đứng lên quá nhanh hoặc huyết áp thay đổi.

Một nhóm dấu hiệu khác âm thầm hơn nhưng cũng đáng chú ý: cơn đói cồn cào đến đột ngột, khó tập trung dù đang làm việc quen thuộc, đầu óc như có sương mù nhẹ, hoặc bất chợt cáu gắt, bực bội không rõ lý do. Ở người lớn tuổi, những dấu hiệu này đôi khi bị nhầm với mệt mỏi thông thường hoặc tuổi tác, khiến việc nhận ra chậm hơn cần thiết.

Ai dễ gặp tình trạng này nhất

Không phải ai cũng có nguy cơ đường huyết xuống thấp như nhau. Người đang dùng thuốc hạ đường huyết, đặc biệt là insulin hoặc một số nhóm thuốc uống, cần đặc biệt lưu ý, vì thuốc được tính liều dựa trên giả định có ăn uống đều đặn theo giờ. Nếu bữa ăn bị trễ, bị bỏ, hoặc ăn ít hơn dự kiến trong khi vẫn dùng đủ liều thuốc, mức đường huyết có thể tụt sâu hơn cơ thể chịu được.

Người có thói quen nhịn ăn kéo dài rồi bù lại bằng một bữa thật no cũng nằm trong nhóm cần chú ý, dù không dùng thuốc gì, phần vì đây chính là một trong những hiểu lầm phổ biến về bệnh tiểu đường: tưởng ăn ít là luôn an toàn. Một khoảng trống quá dài giữa các bữa ăn, nhất là khi kết hợp với vận động nhiều, dễ khiến đường huyết xuống thấp hơn mức thoải mái.

Vì sao cơ thể cần một mức đường huyết ổn định, không chỉ là mức thấp

Có một hiểu lầm khá phổ biến: cứ đường huyết thấp là an toàn, càng thấp càng ít nguy cơ tiểu đường. Thực ra cơ thể cần một mức đủ và ổn định, giống như một chiếc bình xăng không cần đầy tràn, nhưng cũng không thể để kim báo chạm đáy mà vẫn yên tâm chạy tiếp. Khi bình xăng gần cạn, xe vẫn chạy được một đoạn, người lái vẫn tưởng ổn, cho đến khi động cơ giật cục và tắt máy giữa đường, đúng lúc ít ai ngờ tới nhất.

Đường huyết xuống thấp cũng vậy. Cơ thể có một khoảng đệm nhất định trước khi các dấu hiệu rõ ràng xuất hiện, nhưng khoảng đệm đó thu hẹp lại rất nhanh nếu đang dùng thuốc hoặc đã nhịn đói lâu. Mục tiêu không phải là giữ đường huyết ở mức thấp nhất có thể, mà là giữ nó ở một dải ổn định, đều đặn theo từng bữa ăn, như luôn giữ bình xăng ở mức đủ dùng chứ không chờ đến vạch đỏ mới tính chuyện đổ thêm.

Những thói quen giúp tránh đường huyết xuống quá thấp

Ăn đúng giờ, đều đặn mỗi ngày là điều đầu tiên đáng giữ, đặc biệt với người đang dùng thuốc điều chỉnh đường huyết. Không nên để bụng đói quá lâu rồi mới ăn một bữa thật nhiều. Khi có kế hoạch vận động nhiều hơn thường lệ, như đi bộ đường dài hoặc làm việc nhà nặng, nên chuẩn bị trước một bữa ăn nhẹ phù hợp, thay vì để cơ thể tiêu hao năng lượng mà không có gì bù vào.

Với người dùng thuốc, uống thuốc đúng giờ cùng bữa ăn, không tự ý thay đổi liều, và trao đổi với bác sĩ khi lịch sinh hoạt thay đổi nhiều, đều là những việc nên làm. Luôn mang theo một ít đồ ăn nhẹ khi ra ngoài lâu cũng là một thói quen nhỏ nhưng có thể tạo khác biệt lớn khi tình huống bất ngờ xảy ra.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu tình trạng run tay, vã mồ hôi, chóng mặt, đói cồn cào xảy ra thường xuyên, lặp lại nhiều lần trong tuần, hoặc từng khiến ai đó gần như ngất xỉu, cần trao đổi với bác sĩ đang theo dõi để xem lại liều thuốc hoặc nhịp ăn uống. Cảm giác lú lẫn, mất phương hướng tạm thời, hoặc bất kỳ lần nào cảm thấy sắp mất ý thức, cũng cần được bác sĩ đánh giá sớm, không nên tự điều chỉnh thuốc hay chế độ ăn một mình. Đây cũng là dịp hỏi lại bác sĩ nên kiểm tra đường huyết bao lâu một lần là phù hợp với thể trạng của mình.

Những câu hỏi thường gặp

Đường huyết thấp có nguy hiểm bằng đường huyết cao không? Cả hai đều cần được chú ý đúng mức, nhưng đường huyết thấp thường diễn ra nhanh hơn và cần xử trí kịp thời hơn ngay lúc đó.

Ai không dùng thuốc tiểu đường có bị đường huyết thấp không? Có thể, thường gặp ở người nhịn ăn quá lâu hoặc vận động nhiều mà không ăn bù, dù ít gặp hơn người đang dùng thuốc.

Làm sao phân biệt đường huyết thấp với mệt mỏi thông thường? Đường huyết thấp thường đến khá đột ngột, kèm run tay hoặc vã mồ hôi, khác với cảm giác mệt từ từ do thiếu ngủ hay làm việc nhiều.

Có nên tự mua máy đo đường huyết tại nhà không? Với người đang dùng thuốc điều chỉnh đường huyết, việc theo dõi tại nhà nên làm theo hướng dẫn của bác sĩ để biết cách đọc và xử trí đúng.

Bỏ bữa một lần có đáng lo không? Một lần thỉnh thoảng thường không đáng lo với người khỏe mạnh, nhưng với người đang dùng thuốc, nên tránh và trao đổi trước với bác sĩ nếu biết trước sẽ bỏ bữa.

Chiếc bình xăng không cần đầy tràn để xe chạy tốt, nó chỉ cần không bao giờ chạm đáy mà không ai hay biết. Đường huyết cũng vậy, điều đáng giữ không phải là một con số thấp nhất có thể, mà là một nhịp đủ và đều, để cơ thể không bao giờ phải khựng lại giữa một ngày bình thường.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.