Khớp Phát Ra Tiếng Kêu Có Đáng Lo Không

Nhiều người đứng dậy sau khi ngồi lâu, leo vài bậc cầu thang, hay chỉ đơn giản là bẻ ngón tay, và nghe một tiếng lụp cụp hoặc lắc rắc phát ra từ khớp. Phần lớn thời gian, âm thanh ấy không đáng lo. Nó thường đến từ những bong bóng khí li ti tan ra trong lớp dịch bôi trơn bên trong khớp, hoặc từ gân và dây chằng trượt nhẹ qua bề mặt xương khi cơ thể đổi tư thế. Tiếng kêu chỉ thật sự cần chú ý hơn khi nó đi kèm cơn đau, sưng tấy, hoặc khiến khớp khó cử động như bình thường. Còn lại, đó chỉ là một trong rất nhiều âm thanh nhỏ mà cơ thể vẫn phát ra mỗi ngày, không hơn không kém.

Điều nhiều người hiểu nhầm về tiếng kêu khớp

Nghe khớp kêu một lần, không ít người đã vội nghĩ ngay đến thoái hóa khớp hay một tổn thương nào đó đang âm thầm hình thành bên trong. Cách nghĩ này dễ hiểu, vì bất kỳ âm thanh nào phát ra từ bên trong cơ thể cũng khiến người ta cảnh giác hơn bình thường. Nhưng thực tế, một khớp hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể kêu, thậm chí kêu khá thường xuyên, mà không hề liên quan đến bất kỳ tổn thương nào. Trẻ nhỏ bẻ ngón tay nghe rắc, người trẻ đứng dậy sau khi ngồi khoanh chân nghe lụp cụp ở đầu gối, đều là những tình huống rất phổ biến trong đời sống hằng ngày. Tiếng kêu, tự bản thân nó, không phải một chỉ dấu bệnh lý. Điều thật sự quyết định là nó đi cùng với những biểu hiện gì, chứ không phải việc nó có xuất hiện hay không. Nhiều người dừng lại ở nỗi lo ban đầu mà quên mất bước quan sát tiếp theo này.

Vì sao khớp lại phát ra tiếng kêu

Bên trong mỗi khớp có một lớp dịch giữ vai trò bôi trơn, giúp hai đầu xương trượt qua nhau êm ái mỗi khi cử động. Trong lớp dịch này có hòa tan một lượng khí nhỏ, gồm những chất khí vẫn thường có sẵn trong cơ thể. Khi khớp đột ngột thay đổi tư thế, chẳng hạn lúc đứng dậy nhanh hoặc bẻ ngón tay, áp suất bên trong khoang khớp thay đổi đột ngột, khiến các bong bóng khí đó hình thành rồi vỡ ra gần như ngay lập tức. Chính khoảnh khắc bong bóng vỡ tạo ra tiếng lụp hoặc lắc mà ta nghe thấy, nghe qua chẳng khác gì tiếng lách tách của một chiếc quạt giấy xếp mỗi lần được mở ra, âm thanh của chuyển động chứ không phải của hỏng hóc. Ngoài ra, gân và dây chằng quanh khớp đôi khi trượt qua một điểm gồ nhẹ trên bề mặt xương khi khớp cử động, tạo ra một tiếng tách nhỏ khác, gần giống cảm giác kéo căng rồi thả một sợi dây thun. Theo tuổi tác, các mô quanh khớp cũng dần bớt đàn hồi hơn trước, nên hiện tượng này có xu hướng xảy ra thường xuyên hơn ở người trung niên so với hồi còn trẻ, mà điều đó không đồng nghĩa với việc khớp đang yếu đi hay hỏng dần. Đây cũng là một cơ chế khác hẳn với việc buổi sáng các khớp thường cứng hơn, vốn đến từ việc khớp bất động quá lâu trong lúc ngủ chứ không liên quan gì đến bong bóng khí.

Khi tiếng kêu là điều nên chú ý hơn

Ranh giới giữa một tiếng kêu vô hại và một tín hiệu cần quan tâm nằm ở những gì đi kèm theo nó, chứ không nằm ở bản thân âm thanh. Nếu chỉ là một tiếng lụp cụp thoáng qua, không đau, không sưng, khớp vẫn cử động linh hoạt ngay sau đó, phần lớn không có gì phải lo lắng. Nhưng nếu tiếng kêu lặp đi lặp lại kèm theo cảm giác đau nhói mỗi lần cử động, khớp sưng lên nhìn thấy rõ bằng mắt thường, vùng da quanh khớp nóng ấm bất thường so với vùng da xung quanh, hoặc khớp trở nên khó gập duỗi hết biên độ như trước, đó là lúc nên dừng lại và quan sát kỹ hơn thay vì bỏ qua như mọi lần. Một tiếng kêu xuất hiện ngay sau một cú va chạm, một lần té ngã, hay một động tác vặn khớp quá mạnh cũng đáng chú ý hơn hẳn so với tiếng kêu xảy ra tự nhiên trong sinh hoạt bình thường hằng ngày.

Những điều nhẹ nhàng giúp khớp bớt lên tiếng

Không cần một biện pháp phức tạp nào để khớp bớt kêu thường xuyên hơn. Khởi động nhẹ trước khi vận động mạnh, chẳng hạn xoay cổ tay, xoay đầu gối vài vòng trước khi đi bộ nhanh hay làm việc nhà nặng, giúp lớp dịch trong khớp lưu thông đều hơn trước khi khớp phải chịu tải. Tránh ngồi hoặc đứng yên một tư thế quá lâu cũng có ích, vì ít vận động làm cơ thể yếu đi rất nhanh, và một khớp bị giữ yên quá lâu rồi đột ngột cử động thường dễ phát ra tiếng hơn một khớp đã quen vận động đều đặn. Giữ cân nặng ở mức phù hợp với thể trạng cũng giúp giảm bớt áp lực dồn lên các khớp chịu tải nhiều như đầu gối hay khớp hông. Bên cạnh đó, khối lượng cơ quanh khớp cũng đóng vai trò như một lớp đệm tự nhiên, nâng đỡ khớp trong mỗi chuyển động và giảm bớt phần việc mà dây chằng, gân phải gánh một mình. Vì vậy, duy trì vận động đều đặn mỗi ngày, dù chỉ là những bước đi bộ ngắn, thường có lợi cho khớp nhiều hơn người ta vẫn tưởng.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nên gặp bác sĩ nếu tiếng kêu khớp đi kèm cơn đau rõ rệt mỗi lần cử động, khớp sưng to nhìn thấy được, vùng da quanh khớp nóng đỏ bất thường, khớp khó gập duỗi hết biên độ như trước, hoặc tiếng kêu xuất hiện ngay sau một chấn thương, một cú va đập hay một lần té ngã. Tình trạng kéo dài nhiều tuần mà không cải thiện, hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến việc đi lại, cầm nắm, sinh hoạt hằng ngày, cũng là lúc nên được bác sĩ chuyên khoa xương khớp thăm khám trực tiếp thay vì tự theo dõi thêm.

Những câu hỏi thường gặp

Bẻ ngón tay thường xuyên có làm khớp yếu đi không? Chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc này gây hại lâu dài cho khớp, dù một số người thấy khó chịu ở khớp nếu làm quá thường xuyên trong ngày.

Vì sao lớn tuổi thì khớp hay kêu hơn người trẻ? Vì các mô quanh khớp giảm dần độ đàn hồi theo thời gian, khiến hiện tượng bong bóng khí và ma sát của gân dễ xảy ra hơn trước.

Tiếng kêu ở đầu gối khi lên xuống cầu thang có đáng lo không? Nếu không kèm đau hay sưng thì thường không đáng lo, nhưng nếu xuất hiện cùng cảm giác đau mỗi lần lên xuống thì nên để ý thêm một thời gian.

Có cách nào giúp khớp bớt kêu không? Khởi động nhẹ trước khi vận động, tránh giữ nguyên một tư thế quá lâu, và giữ cân nặng hợp lý thường giúp giảm bớt tần suất khớp kêu.

Trẻ tuổi mà khớp cũng kêu thường xuyên, có bất thường không? Không nhất thiết, hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và không phải lúc nào cũng liên quan đến một vấn đề sức khỏe nào đó.

Một chiếc quạt giấy xếp, khi mở ra hay gập lại, đôi lúc phát ra tiếng lách tách nhỏ ở từng nếp gấp. Đó không phải dấu hiệu chiếc quạt sắp hỏng, mà chỉ là cách các nếp gấp cọ nhẹ vào nhau khi chuyển động. Khớp trong cơ thể cũng vậy, đôi khi lên tiếng không phải vì đang rạn nứt, mà chỉ vì đang chuyển động theo đúng cách của nó.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.