Những Hiểu Lầm Phổ Biến Về Việc Giảm Cân

Có những tấm bản đồ vẽ sai ngay từ đầu, ai đi theo cũng chệch hướng, dù bước đi rất chăm chỉ. Giảm cân cũng vậy. Rất nhiều người cố gắng thật sự, ăn ít lại, tập nhiều hơn, mà cân nặng vẫn không nhích theo ý muốn, hoặc giảm được rồi lại tăng trở lại rất nhanh. Phần lớn không phải vì họ thiếu ý chí, mà vì họ đang đi theo những hiểu lầm phổ biến, nghe có vẻ đúng nhưng lại dẫn sai đường. Bài viết này gỡ bốn hiểu lầm thường gặp nhất về việc giảm cân, để mỗi người tự vẽ lại một tấm bản đồ hợp với chính mình hơn.

Điều nhiều người hiểu lầm khi bắt đầu giảm cân

Khi mới bắt đầu, phần lớn mọi người không tự vẽ bản đồ của riêng mình, mà mượn tạm bản đồ của ai đó khác, một lời khuyên nghe được từ bạn bè, một mẹo lan truyền trên mạng, một cách làm từng thấy ai đó áp dụng thành công. Vấn đề là những tấm bản đồ vay mượn đó không phải lúc nào cũng vẽ đúng, và không phải lúc nào cũng hợp với địa hình cơ thể của người đang cầm nó. Có người theo đúng bản đồ ấy vẫn đi được đến nơi. Có người theo đúng bản đồ ấy lại đi vòng vèo, mệt mỏi, rồi bỏ cuộc giữa chừng, tự trách bản thân thiếu kiên trì, trong khi vấn đề thật sự nằm ở tấm bản đồ chứ không nằm ở người đi. Bốn hiểu lầm dưới đây là những nét vẽ sai phổ biến nhất trên tấm bản đồ đó.

Hiểu lầm thứ nhất: nhịn ăn giúp giảm cân nhanh và bền

Đây có lẽ là hiểu lầm lâu đời nhất. Bỏ bữa, ăn rất ít, hoặc nhịn hẳn một khoảng thời gian dài trong ngày, ban đầu thường cho thấy con số trên cân giảm khá nhanh. Nhưng phần lớn mức giảm đó đến từ nước và năng lượng dự trữ tạm thời, chứ không phải một sự thay đổi bền vững. Khi cơ thể liên tục bị bỏ đói, nó có xu hướng phản ứng lại bằng cách thèm ăn dữ dội hơn vào bữa sau, khiến nhiều người ăn bù nhiều hơn cả mức đã nhịn, rồi rơi vào một vòng lặp nhịn rồi ăn bù, ăn bù rồi lại nhịn. Cách ta ăn, đều đặn hay thất thường, đôi khi ảnh hưởng nhiều hơn cả việc ta ăn bao nhiêu. Một bữa sáng bị bỏ qua liên tục không hẳn đã giúp ích cho việc giảm cân như nhiều người vẫn nghĩ, điều này đã được nói kỹ hơn ở bài viết về bỏ bữa sáng. Ăn đều bữa, ăn chậm, ngồi yên khi ăn, thường giúp cơ thể dễ chịu và dễ duy trì lâu dài hơn nhiều so với việc nhịn rồi bù.

Hiểu lầm thứ hai: phải cắt hẳn một nhóm chất mới giảm được cân

Nhiều người tin rằng muốn giảm cân thì phải loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất nào đó khỏi mâm cơm, cắt sạch tinh bột, hoặc cắt sạch chất béo, xem đó như thủ phạm chính cần trừ khử. Cách nghĩ này giống như xóa hẳn một con đường trên bản đồ chỉ vì từng có người đi lạc ở đó, thay vì học cách đi đúng con đường ấy. Cơ thể không cần một nhóm chất bị loại bỏ hoàn toàn, nó cần một sự cân đối giữa các nhóm chất, đủ rau, đủ nước, đều đặn theo bữa. Một chế độ ăn cắt hẳn một nhóm chất trong thời gian dài thường rất khó duy trì, vì nó đi ngược lại thói quen ăn uống tự nhiên và văn hóa bữa cơm hằng ngày. Nhiều người cắt bỏ rồi lại quay về ăn như cũ sau một thời gian ngắn, và cân nặng cũng quay về theo. Góc nhìn cân bằng hơn về nhóm chất hay bị hiểu lầm này đã được bàn kỹ ở bài viết carbohydrate có thật sự là kẻ xấu.

Hiểu lầm thứ ba: giảm cân càng nhanh càng tốt

Có một niềm tin phổ biến rằng giảm được càng nhiều cân trong thời gian càng ngắn thì càng tốt, càng đáng tự hào. Nhưng một sự thay đổi lớn dồn vào một khoảng thời gian ngắn thường khó giữ được lâu, giống như một con đường tắt cắt ngang địa hình hiểm trở trên bản đồ, đi nhanh hơn thật, nhưng dễ trượt ngã, và ít ai đi được trọn con đường tắt đó mà không phải trả giá bằng sức khỏe hoặc tinh thần. Cơ thể cần thời gian để thích nghi với một mức năng lượng mới, một cách ăn mới, một nhịp vận động mới. Ép nó thay đổi quá nhanh thường khiến người ta kiệt sức, mất động lực, rồi bỏ cuộc và tăng cân trở lại, đôi khi còn nhiều hơn trước. Với những ai từng thấy khó hiểu vì sao ăn ít đi rồi mà cân vẫn không giảm như mong đợi, góc nhìn về điều đang thật sự xảy ra bên trong cơ thể được nói thêm ở bài viết ăn ít nhưng vẫn tăng cân. Một tốc độ vừa phải, chậm mà chắc, thường là con đường ít trơn trượt nhất trên tấm bản đồ này.

Hiểu lầm thứ tư: chỉ cần tập luyện nhiều, không cần để ý cách ăn

Có người nghĩ rằng chỉ cần vận động thật nhiều, thật chăm, là đủ để bù lại mọi thứ đã ăn, không cần để tâm gì thêm đến bữa cơm. Tập luyện chắc chắn là một phần quan trọng của bản đồ, nhưng nó không phải là toàn bộ tấm bản đồ. Cách ta ăn, ăn khi nào, ăn ra sao, ngồi ăn hay vừa ăn vừa làm việc khác, vẫn góp phần không nhỏ vào việc cơ thể cảm thấy nhẹ nhàng hay nặng nề. Chỉ dồn sức vào một phía, luyện tập thật nặng mà bỏ quên cách ăn, giống như cố đi thật nhanh trên một con đường mà không nhìn lại xem mình có đang lạc sang một ngã rẽ khác hay không. Với người ở tuổi trung niên trở lên, việc chỉ trông cậy vào vận động càng dễ khiến người ta nản lòng, vì cơ thể ở giai đoạn này thường cần một sự phối hợp kỹ hơn giữa ăn uống, nghỉ ngơi và vận động, điều này được nói rõ hơn ở bài viết về việc giữ cân sau tuổi bốn mươi. Vận động đều đặn kết hợp với một cách ăn tử tế thường bền hơn nhiều so với việc chỉ dồn hết vào một phía rồi bỏ quên phía còn lại.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu cân nặng thay đổi rõ rệt mà không rõ nguyên nhân, dù đang cố giảm hay không hề cố gắng gì, đó là điều đáng được một người có chuyên môn xem xét thay vì tự đoán. Nếu việc ăn uống dần trở thành một nỗi lo canh cánh mỗi ngày, khiến bữa ăn không còn là một khoảng thời gian dễ chịu mà trở thành áp lực, cũng nên tìm người đồng hành đúng cách. Và nếu cảm thấy kiệt sức kéo dài, tâm trạng nặng nề trong suốt quá trình cố gắng thay đổi cân nặng, đây không phải điều nên một mình gồng gánh. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ hiểu rõ tình trạng riêng của từng người hơn bất kỳ lời khuyên chung nào trên mạng.

Những câu hỏi thường gặp

Nhịn ăn có phải cách nhanh nhất để giảm cân không? Có thể cho kết quả nhanh ban đầu, nhưng phần lớn không bền, và thường kéo theo việc ăn bù sau đó.

Có cần cắt hẳn tinh bột hoặc chất béo để giảm cân không? Không nhất thiết. Một sự cân đối giữa các nhóm chất thường dễ duy trì hơn việc loại bỏ hoàn toàn một nhóm.

Giảm cân càng nhanh có phải càng tốt không? Không hẳn. Một tốc độ vừa phải thường giúp cơ thể thích nghi tốt hơn và ít khả năng tăng cân trở lại.

Chỉ tập thể dục nhiều mà không để ý cách ăn có đủ để giảm cân không? Thường là không đủ. Cách ăn và vận động cần đi cùng nhau để có kết quả bền vững.

Làm sao biết mình đang đi theo một hiểu lầm về giảm cân? Nếu một cách làm nào đó hứa hẹn kết quả rất nhanh, hoặc yêu cầu loại bỏ hoàn toàn một điều gì đó, đó thường là dấu hiệu đáng cân nhắc lại.

Không có tấm bản đồ nào đúng cho tất cả mọi người. Tấm bản đồ đúng nhất là tấm bản đồ được vẽ lại theo chính nhịp sống, cơ thể và hoàn cảnh của từng người, không phải bản sao chép nguyên vẹn từ ai khác.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.