Chúng Ta Không Thể Vui Vẻ Mọi Lúc

Có những ngày tự dưng không vui, dù chẳng có chuyện gì tệ xảy ra cả. Cảm xúc con người không khác gì một khu vườn: không thể lúc nào cũng nở hoa, có mùa xanh tốt thì cũng có mùa trơ cành. Con người không được thiết kế để giữ mãi một trạng thái vui vẻ suốt hai mươi bốn giờ mỗi ngày. Vấn đề không nằm ở việc thỉnh thoảng chùng xuống, mà ở việc nhiều người tin rằng mình phải luôn ổn mới là bình thường.

Điều nhiều người hiểu nhầm về cảm xúc

Nhiều người lớn lên với ý nghĩ rằng vui vẻ là trạng thái mặc định, còn buồn, chán, hay mệt mỏi là một trục trặc cần được sửa càng nhanh càng tốt. Ý nghĩ này không tự nhiên mà có, nó được nuôi lớn bởi một nền văn hóa luôn khuyến khích nghĩ tích cực, và gần đây là bởi mạng xã hội, nơi ai cũng có xu hướng chỉ đăng những khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày. Nhìn quen những gương mặt cười trên màn hình, nhiều người bắt đầu nghi ngờ chính cảm xúc thật của mình: nếu ai cũng có vẻ ổn, còn mình thì không, chắc mình đang có vấn đề gì đó.

Sự thật thì ngược lại. Một người lúc nào cũng vui vẻ, không một gợn buồn, không một khoảnh khắc mệt mỏi, mới là điều đáng phải xem lại, vì cảm xúc con người vốn không vận hành theo kiểu phẳng lì như vậy. Một tâm trí khỏe mạnh là một tâm trí có đủ các cung bậc, không phải một tâm trí chỉ biết đúng một gam màu.

Thế hệ trước ít khi nói về chuyện này theo cách phức tạp như bây giờ. Buồn thì cứ để đó, làm việc tiếp, rồi tự nó cũng qua, không ai bắt phải dán nhãn cho cảm xúc của mình hay phải tỏ ra ổn trước mặt người khác. Ngày nay mọi thứ được gọi tên nhiều hơn, nhưng đi kèm với việc gọi tên là một áp lực mới: phải xử lý cảm xúc cho đúng cách, phải nhanh chóng vượt qua, phải luôn nhìn thấy điều tích cực trong mọi chuyện. Vô tình, một điều vốn rất con người, là được buồn khi cần buồn, lại trở thành một việc phải cố gắng làm tốt.

Vì sao chúng ta không thể vui vẻ mọi lúc

Trước hết, cảm xúc là một tín hiệu, không phải một lỗi cần sửa. Não bộ tạo ra cảm xúc để phản hồi lại những gì đang xảy ra xung quanh và bên trong một người: một đêm ngủ không sâu, một cuộc trò chuyện không suôn sẻ, một ngày làm việc dồn dập, tất cả đều để lại dấu vết trong cách người ta cảm nhận buổi tối hôm đó. Cơ chế hình thành cảm xúc này không phải điều một người có thể chọn bật tắt theo ý muốn (tìm hiểu thêm ở bài cảm xúc được hình thành trong não như thế nào). Buồn sau một ngày mệt không phải vì yếu đuối, mà vì não đang làm đúng việc của nó, ghi nhận và phản hồi lại đúng những gì vừa xảy ra.

Bên cạnh đó, một cảm xúc chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh cảm xúc đối lập của nó. Vui liên tục, không có một khoảng lặng hay một chút chùng xuống nào xen giữa, thì niềm vui đó cũng dần mất đi cảm giác đặc biệt, giống một bản nhạc chỉ toàn nốt cao, nghe một lúc sẽ thấy mệt tai hơn là thấy hay. Những khoảng buồn, chán, hay mệt mỏi chính là phần làm nền, để khi niềm vui quay lại, người ta còn cảm nhận được nó thật sự là niềm vui.

Cuối cùng, áp lực phải luôn tích cực đôi khi tự nó tạo ra thêm một tầng mệt mỏi khác. Một người buồn vì chuyện thật đã đủ nặng; nếu sau đó còn tự trách mình vì đã buồn, vì nghĩ rằng mình đang yếu đuối, gánh nặng tăng lên gấp đôi. Cảm xúc gốc chỉ là một cơn sóng đi qua, việc phán xét cảm xúc đó mới thật sự là thứ giữ người ta ở lại lâu trong tâm trạng không vui.

Vậy khi không vui, nên làm gì

Không cần một công thức để lấy lại vui vẻ ngay lập tức. Điều cần trước tiên là cho phép bản thân có một ngày không ổn, mà không phải giải thích hay biện minh cho ai, kể cả cho chính mình. Gọi tên cảm xúc đang có, dù chỉ bằng một từ đơn giản như mệt hay chán, thường giúp cơn cảm xúc đó bớt mơ hồ và bớt nặng hơn so với việc cố lờ đi.

Ngoài ra, tạm rời mạng xã hội trong những lúc tâm trạng đang chùng cũng là một cách nhẹ nhàng để không phải so sánh cảm xúc thật của mình với những khoảnh khắc đã được chọn lọc kỹ của người khác. Và đôi khi, một việc rất nhỏ, quen thuộc, như pha một ấm trà, đi bộ một đoạn ngắn, hay ngồi yên nhìn ra cửa sổ vài phút, cũng đủ để giữ một điểm neo trong lúc cảm xúc chưa yên, mà không cần ép nó phải đổi ngay lập tức.

Một điều nữa đáng nhớ: không vui hôm nay không có nghĩa là mọi thứ đang đi sai hướng. Có người chỉ vì một buổi tối chùng xuống mà bắt đầu lo lắng cho cả tương lai, nghĩ rằng mình đang "mất phong độ" hay "đi lùi". Phần lớn thời gian, đó chỉ là một ngày, không phải một xu hướng. Cho nó qua đi như một ngày, thay vì gán cho nó ý nghĩa lớn hơn nó thật sự có, cũng là một cách để tâm trạng nhẹ đi nhanh hơn.

Khi nào cảm xúc không vui cần được để tâm nhiều hơn

Một ngày chùng xuống là bình thường, và thường tự nhẹ dần sau một hai hôm. Nhưng nếu cảm giác buồn, trống rỗng, hay mất hứng thú kéo dài nhiều tuần liền, ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc, hay các mối quan hệ xung quanh, đó là lúc nên tìm đến người thân hoặc chuyên gia tâm lý, thay vì tự mình cố gắng vượt qua thêm nữa.

Câu hỏi thường gặp

Buồn kéo dài có phải là dấu hiệu trầm cảm không? Không phải mọi nỗi buồn kéo dài đều là trầm cảm, nhưng nếu tâm trạng chán nản, mất hứng thú với mọi thứ diễn ra gần như mỗi ngày trong nhiều tuần liền, nên tìm đến chuyên gia tâm lý để được đánh giá đúng.

Vì sao càng cố ép mình vui lại càng thấy mệt hơn? Vì ép buộc một cảm xúc trái ngược với cảm xúc thật đang có sẽ tạo thêm một lớp gắng sức phía trên. Cảm xúc gốc chưa được nhìn nhận, lại phải mang thêm việc giả vờ ổn.

Có nên chia sẻ với người khác khi mình đang không vui không? Nên, nếu có người mình tin tưởng. Nói ra một cảm xúc thường khiến nó bớt mơ hồ và bớt nặng hơn so với việc giữ trong lòng một mình.

Làm sao phân biệt một ngày buồn bình thường với việc cần giúp đỡ chuyên môn? Một ngày buồn bình thường thường tự nhẹ dần sau một hai ngày. Nếu cảm giác đó không nhẹ đi, kéo dài, và bắt đầu ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày, đó là dấu hiệu nên tìm hỗ trợ chuyên môn.

Có lẽ câu hỏi không phải là làm sao để lúc nào cũng vui, mà là mình có đang cho phép bản thân buồn một cách tử tế không. Một ngày không ổn không cần phải được sửa ngay lập tức, đôi khi chỉ cần được nhìn thấy, gọi tên, và cho một chút thời gian, cũng là đủ.

Lưu ý

Đây là góc nhìn chia sẻ từ Hiền triết Anh Minh, một nhân vật AI, không phải một chuyên gia tâm lý thật. Nếu điều bạn đang trải qua kéo dài hoặc nặng nề hơn một cuộc trò chuyện có thể giúp được, hãy tìm đến người thân hoặc chuyên gia tâm lý để được đồng hành đúng cách.