Cân Bằng Là Đích Đến Hay Một Hành Trình

Một bếp lửa trại giữa rừng, cháy đều, cháy ấm, sáng rõ suốt cả đêm, là hình ảnh nhiều người từng thấy quen. Có ai đó ngồi cạnh, thêm một thanh củi khi lửa bắt đầu yếu, khơi lại đám than khi khói dày lên, thổi nhẹ một hơi khi ngọn lửa chỉ còn liu riu. Câu hỏi cân bằng là đích đến hay là một hành trình, nhìn kỹ, cũng giống như hỏi ngọn lửa đang cháy tốt kia là một việc đã xong, hay một việc vẫn còn đang làm. Câu trả lời thẳng là cả hai đều đúng cùng một lúc, không cần chọn một bỏ một. Ngọn lửa cháy tốt ngay bây giờ là một sự thật có thể thấy, có thể sưởi ấm được, ngay trong khoảnh khắc này. Còn việc giữ cho nó cháy tiếp lại là một việc không bao giờ được tính là đã hoàn tất.

Một câu hỏi đặt sai từ gốc

Nhiều câu hỏi nghe rất hợp lý hoá ra lại đặt sai từ gốc, vì nó ép người trả lời chọn một trong hai, trong khi cả hai đều đang đúng cùng lúc. Cân bằng là đích đến hay là một hành trình cũng là một câu hỏi kiểu vậy. Nó giả định rằng một trạng thái chỉ có thể là một điểm dừng đã tới, hoặc một con đường chưa từng dừng, không thể vừa là điểm dừng vừa là con đường. Nhưng nhìn vào bất cứ điều gì thật sự sống, ánh sáng của một bếp lửa, nhịp thở của một người, sẽ thấy tính trọn vẹn và tính vận động luôn đi cùng nhau, không thể tách rời. Kinh Dịch gọi đó là lẽ biến dịch, mọi sự vốn không ngừng đổi, nhưng ngay trong mỗi khoảnh khắc của sự đổi đó vẫn có một điểm cân, âm và dương nương vào nhau mà không cái nào đứng yên tuyệt đối. Cân bằng không phải một đường thẳng có hai đầu, một đầu là đích, một đầu là đường đi. Nó gần với một điểm cân giữa dòng chảy hơn, có thật ở mỗi khoảnh khắc, và luôn cần được giữ lại ở khoảnh khắc kế tiếp.

Ngọn lửa đang cháy tốt là một sự thật, ngay bây giờ

Phần đích đến của câu hỏi này không sai. Một buổi sáng thức dậy thấy đầu óc nhẹ, một khoảng thời gian công việc và nghỉ ngơi vừa đủ cho nhau, một bữa cơm ăn chậm mà không nghĩ tới việc gì khác, đó là những khoảnh khắc cân bằng có thật, không phải một ảo tưởng phải chờ rất lâu mới chạm tới. Nhiều người quen nghĩ cân bằng là một trạng thái hoàn hảo nào đó ở phía trước, mãi mãi chưa tới, nên khi đang sống trong một khoảng cân bằng thật, họ vẫn không cho mình được thấy điều đó, vì nghĩ nó chưa đủ, chưa phải thứ mình đang tìm. Giống như ngồi cạnh một bếp lửa đang cháy đều, ấm và sáng rõ, mà vẫn hỏi chừng nào lửa mới cháy tốt, trong khi lửa đang cháy tốt ngay lúc đó. Nhận ra một khoảnh khắc cân bằng khi nó đang xảy ra, không đợi đến lúc nhìn lại mới thấy, là một cách sống nhẹ hơn nhiều. Điều này không cần một sự kiện lớn để chứng minh, chỉ cần một lúc dừng lại và nhận, đúng là lúc này mọi thứ đang ổn.

Nhưng không ngọn lửa nào tự cháy mãi

Một bếp lửa cháy tốt tối nay không tự động cháy tốt cho tối mai. Ngưng thêm củi chỉ một giờ, ngọn lửa đẹp đó sẽ yếu dần rồi tắt, dù trước đó nó từng cháy rất tốt. Đây chính là vế hành trình của câu hỏi, và vế này cũng không sai, chỉ đừng để nó lấn hết chỗ của vế đích đến vừa nói ở trên. Một bài viết khác của Anh Minh đã nói kỹ hơn về việc này, rằng cân bằng luôn phải được điều chỉnh mỗi ngày, qua một hình ảnh khác, một người giữ được thăng bằng trên xe không phải vì ngồi yên, mà vì liên tục nghiêng chỉnh những nhịp rất nhỏ. Điều cần nhắc lại ở đây chỉ một câu ngắn, việc giữ lửa không bao giờ đến lúc gọi là xong, dù người giữ nó đang thấy ổn đến đâu.

Tin chỉ một vế, đều phải trả giá

Tin chỉ vào vế đích đến, người ta dễ ngừng chăm sóc ngay khi vừa chạm được một khoảnh khắc tốt, coi như đã xong, đã tới nơi. Một người vừa sắp xếp lại được giờ giấc, thấy nhẹ hẳn trong vài tuần, rồi lơi hẳn việc giữ giờ giấc đó, vì nghĩ mình đã cân bằng rồi, không cần để tâm nữa. Vài tháng sau, nhịp cũ trôi tuột lúc nào không biết, và câu hỏi bật ra là vì sao mình lại mất cân bằng, trong khi câu trả lời chỉ đơn giản là không ai giữ lửa mà ngừng thêm củi. Ngược lại, tin chỉ vào vế hành trình cũng có một cái giá riêng, âm thầm hơn nhưng không nhẹ hơn. Một người luôn nghĩ cân bằng còn ở phía trước, chưa bao giờ cho mình cái quyền nói rằng lúc này mình đang ổn, dù đang thật sự ổn. Họ nhìn đâu cũng thấy còn thiếu, còn phải cố thêm, còn một bước nữa mới coi là cân bằng. Sống như vậy lâu ngày, một người có thể đi qua rất nhiều khoảnh khắc tốt trong đời mà không một lần cho phép mình dừng lại để thấy điều đó, giống như ngồi cạnh một ngọn lửa đang cháy rất đẹp mà vẫn cứ nhìn ra xa, tìm một ngọn lửa khác tốt hơn ở đâu đó.

Người ngồi canh một bếp lửa trại qua đêm không hỏi lửa là đích đến hay là việc phải làm, họ chỉ làm cả hai cùng lúc, mà không thấy mâu thuẫn gì. Họ biết ơn ngọn lửa đang cháy tốt ngay lúc này, và họ vẫn thêm một thanh củi khi cần, không phải vì nghi ngờ ngọn lửa, mà vì hiểu nó cần được nuôi tiếp. Cân bằng, nhìn theo cách đó, không phải một câu hỏi cần chọn một câu trả lời, mà là một điều có thể vừa cảm nhận được là đang có, vừa vẫn cần một tay giữ nhẹ, đêm nay và cả những đêm sau.

Câu hỏi thường gặp

Cân bằng có phải một trạng thái đạt được một lần rồi giữ mãi không đổi? Không, một khoảnh khắc cân bằng là có thật, nhưng nó không tự duy trì, giống một ngọn lửa cháy tốt vẫn cần được thêm củi đều. Nếu đang cảm thấy cân bằng ngay lúc này, có nên tin điều đó là thật, hay chỉ là một cảm giác tạm? Nên tin, cảm giác ổn ngay lúc này là một sự thật của lúc này, không cần chờ một minh chứng lớn hơn mới được công nhận nó. Vậy làm sao biết mình đang nghiêng về tin chỉ đích đến, hay chỉ tin hành trình? Nếu thấy mình dễ buông lơi ngay sau một khoảng ổn, có thể đang nghiêng về đích đến, còn nếu thấy mình chưa bao giờ cho phép mình hài lòng, có thể đang nghiêng về hành trình. Có cần làm điều gì thật lớn để giữ cân bằng lâu dài không? Không cần, thường chỉ cần những điều chỉnh nhỏ và đều, như thêm một thanh củi đúng lúc, hơn là một hành động lớn làm một lần rồi thôi.