Càng Trưởng Thành Càng Hiểu Chữ "Thuận"

Hiểu chữ thuận không phải một bài học thuộc lòng một lần là xong. Nó là một hành trình, và hành trình đó thay đổi hẳn theo tuổi tác cùng những lần va vấp đã thật sự đi qua, không phải theo số năm đọc sách hay nghe giảng. Người trẻ thường nghe chữ thuận bằng đôi tai của một người còn tin rằng cứ cố đủ sức thì mọi việc sẽ nghiêng về phía mình. Người đã đi qua vài lần đổ vỡ thật sự lại nghe đúng một chữ đó theo một cách khác hẳn, không còn là một khái niệm suông mà là một điều đã phải trả giá để hiểu.

Tuổi trẻ nghe chữ thuận mà ngỡ là yếu đuối

Có một khoảng thời gian trong đời, phần lớn chúng ta đều đi qua, khi nghe ai đó nhắc đến việc thuận theo hoàn cảnh thì phản ứng đầu tiên là một chút khó chịu. Nghe như một lời khuyên dành cho người đã hết sức, một cách nói giảm nói tránh cho việc cam chịu. Tuổi trẻ muốn thắng, không muốn thuận. Muốn ép công việc theo đúng kế hoạch đã vẽ ra, ép một mối quan hệ đi theo đúng hình dung của mình về nó. Và phần lớn thời gian đó, sự cố gắng ấy có vẻ hiệu quả, vì còn trẻ, còn dư sức để bù cho những chỗ ép quá tay.

Chính vì vậy, chữ thuận ở tuổi đó dễ bị hiểu nhầm thành thiếu chí tiến thủ. Một người đang hừng hực muốn chứng minh bản thân sẽ khó lòng thấy được cái hay của việc nương theo, bởi nương theo nghe giống như đầu hàng trước khi thử hết sức.

Chỉ khi va vấp thật mới thấy thuận không phải là thua

Nhưng rồi phần lớn chúng ta đều gặp một vài lần chống lại không thành. Một dự định lớn, chuẩn bị kỹ, dồn hết công sức, vẫn đổ vỡ theo cách không ai lường trước được. Một người thân, dù đã chạy vạy, đã làm mọi cách có thể, vẫn ra đi. Những lần như vậy không dạy người ta bằng lời, mà dạy bằng chính cái giới hạn đã chạm phải. Người chưa từng thử chống lại sẽ không bao giờ tin rằng có một giới hạn ở đó, còn người đã thử hết sức rồi mới chạm vào giới hạn đó, mới bắt đầu hiểu thuận theo một nghĩa khác hẳn.

Điều ít ai nói thẳng ra là: thuận không đối lập với cố gắng, nó chỉ đối lập với việc cố gắng nhắm sai chỗ. Người vừa va vấp xong không trở nên yếu đi, họ trở nên chính xác hơn, biết phân biệt rõ đâu là chỗ còn đáng để dồn sức, đâu là chỗ dồn thêm bao nhiêu cũng không đổi được gì. Khôn ngoan của chữ thuận, nói cho đúng, là một thứ khôn ngoan chỉ đến sau khi đã thật sự thử chống lại, chứ không phải một lựa chọn có sẵn cho người chưa từng thử.

Nghĩ về một người mới tập cưỡi ngựa có lẽ dễ hình dung hơn. Người mới cầm cương lần đầu thường ghì thật chặt, sợ ngựa chạy lạc hướng nên siết cương liên tục, và con ngựa càng bị siết càng hoảng, càng khó bảo. Người đã cưỡi ngựa lâu năm lại biết lúc nào nên buông lỏng cương để ngựa tự tìm nhịp chạy của nó, lúc nào mới cần ghì nhẹ để chỉnh hướng. Buông cương không phải vì hết sức điều khiển, mà vì đã học được cách đọc con ngựa. Ngựa chạy xa và bền không phải nhờ người ghì cương chặt nhất, mà nhờ người biết buông đúng lúc.

Hiểu một lần không có nghĩa là hiểu mãi

Điều dễ gây hiểu lầm nhất về chữ thuận là nghĩ rằng chỉ cần một lần thức tỉnh là từ đó về sau lúc nào cũng ứng xử đúng như vậy. Rất nhiều người từng thật sự hiểu ra, từng có một khoảnh khắc buông được, rồi vài năm sau lại quay về đúng chỗ cũ khi gặp một chuyện khác đủ lớn, đủ đau. Bài học ở lần va vấp trước không tự động chuyển sang lần va vấp sau, vì mỗi chuyện đau lại chạm vào một chỗ khác trong lòng.

Chính vì vậy, sẽ chính xác hơn nếu coi việc hiểu chữ thuận không phải một cánh cửa bước qua một lần là xong, mà là một cơ bắp cần tập lại mỗi khi có chuyện mới xảy đến. Người từng hiểu rồi vẫn có thể quên, và việc phải học lại không có nghĩa là lần hiểu trước đó là giả. Nó chỉ có nghĩa là đời sống luôn tìm được một cách mới để hỏi lại câu hỏi cũ.

Càng lớn tuổi, chữ thuận càng thấm một cách khác

Cùng một câu, cùng một chữ, nhưng người hai mươi tuổi đọc thấy nó là một câu chữ đẹp, còn người năm mươi tuổi đọc lại thấy nó là chuyện của chính đời mình. Không phải vì người lớn tuổi thông minh hơn người trẻ, mà vì họ đã có đủ số lần va vấp để chữ đó không còn nằm trên giấy nữa.

Có một câu hỏi đáng để tự hỏi ở đây: điều mình đang cố sức níu giữ lúc này, mười năm nữa nhìn lại, mình sẽ thấy đó là một sự kiên trì đáng tự hào, hay một sự cố chấp đáng tiếc? Câu trả lời không phải lúc nào cũng rõ ràng ngay lúc đang cố, nhưng riêng việc dừng lại để hỏi đã là một bước thuận nhỏ rồi.

Hiểu thuận muộn hơn người khác không phải là chậm hơn

Nếu bạn đang ở giữa chặng đường này, vẫn còn đôi lúc muốn ghì chặt cương thay vì buông lỏng, điều đó không có gì bất thường. Không có một mốc tuổi nào quy định ai phải hiểu chữ thuận vào năm bao nhiêu. Có người hiểu sớm vì va vấp sớm, có người hiểu muộn vì cuộc đời cho họ ít cú vấp hơn hoặc họ tránh va vấp giỏi hơn một chút. Hiểu muộn hơn một người khác không phải là thua cuộc, chỉ là hành trình của mỗi người dài ngắn khác nhau, và không ai bắt buộc phải đi cùng một tốc độ.

Điều đáng giữ lại không phải là mốc thời gian mình hiểu ra, mà là việc mình có đang thật sự nhìn lại những lần va vấp của chính mình hay không, thay vì gạt chúng qua một bên rồi tiếp tục ghì cương thật chặt như chưa có chuyện gì xảy ra.

Câu hỏi thường gặp

Hiểu chữ thuận muộn hơn người khác có phải là một điều đáng tiếc không? Không. Mỗi người có số lần va vấp khác nhau, và tốc độ hiểu ra không nói lên giá trị của một người, chỉ nói lên hành trình của họ dài ngắn khác nhau.

Làm sao biết mình đã thật sự hiểu chữ thuận, hay chỉ đang nói theo một câu nghe hay? Thường thấy rõ nhất ở cách phản ứng khi việc không theo ý mình. Người mới nói theo sẽ vẫn thấy bực và cố ép thêm, người đã thật sự hiểu sẽ dừng lại sớm hơn, ít tự trách bản thân hơn.

Có nhất thiết phải trải qua đổ vỡ mới hiểu được thuận không? Phần lớn là vậy, vì thuận là một bài học được dạy bằng giới hạn đã chạm phải chứ không phải bằng lời khuyên. Nhưng quan sát kỹ những va vấp nhỏ quanh mình, không nhất thiết phải của chính mình, cũng có thể giúp hiểu sớm hơn một chút.

Hiểu thuận có nghĩa là ngừng cố gắng trong mọi việc không? Không. Thuận không phải là buông hết mọi nỗ lực, mà là biết chỗ nào cố thêm còn đáng, chỗ nào cố thêm chỉ khiến mình mệt hơn mà không đổi được gì.

Tuổi tác có phải là yếu tố duy nhất quyết định việc hiểu chữ thuận không? Không hẳn. Tuổi tác chỉ là điều kiện cho nhiều va vấp hơn có cơ hội xảy ra, nhưng người trẻ từng trải qua đổ vỡ lớn đôi khi hiểu thuận sớm hơn cả người lớn tuổi né tránh va chạm cả đời.

Buông cương đúng lúc để ngựa chạy xa hơn, chứ không phải để ngựa lạc mất. Càng trưởng thành, có lẽ điều cần học không phải là ghì chặt hơn, mà là nhận ra đúng lúc nên buông.