Chúng Ta Biết Chờ Đợi

Chúng ta biết chờ đợi. Không phải một lý thuyết cần học, mà là một khả năng vẫn dùng mỗi ngày mà ít khi để ý tới: chờ một nồi cơm chín tới, chờ một hạt mầm nhú lên khỏi lớp đất, chờ một người thân đang ốm khỏe lại từng chút một, chờ một đứa trẻ chập chững đi được vài bước đầu tiên. Ở những việc này, hiếm ai sốt ruột giục cho nhanh hơn. Vấn đề của phần lớn chúng ta không phải là thiếu kiên nhẫn, mà là kiên nhẫn ấy hay chỉ được gọi ra cho một số việc, còn quên dùng cho những việc gần mình hơn.

Chúng ta vẫn đang chờ đợi rất giỏi, chỉ là không để ý

Không ai đứng canh nồi cơm rồi mở vung liên tục để xem đã chín chưa, cũng chẳng ai bực bội với nồi cơm vì nó không chín nhanh hơn ý mình muốn. Mọi người đều biết: đủ lửa, đủ hơi, cơm sẽ chín, việc của mình chỉ là chờ đúng nhịp, không phải hối cho lửa cháy to hơn.

Hạt mầm cũng vậy. Gieo một hạt xuống đất, không ai bới đất lên mỗi ngày để kiểm tra rễ đã ra chưa, càng không ai trách hạt giống vì nó chậm nảy mầm hơn hạt bên cạnh. Người ta tưới nước, để nắng, rồi để hạt tự làm phần việc của nó, ngày này qua ngày khác không kèm theo một chút cáu gắt nào.

Bên giường một người thân đang ốm, cái không khí ấy còn rõ hơn nữa. Người nhà chỉ lặng lẽ ở đó, hôm nay đỡ hơn một chút thì mừng một chút, hôm nay chưa đỡ thì vẫn ở lại, không giục "sao chưa khỏe đi", không coi mỗi ngày còn yếu là một sự chậm trễ đáng trách.

Và một đứa trẻ tập đi thì gần như là hình ảnh rõ nhất của sự kiên nhẫn không điều kiện. Ngã bao nhiêu lần, người lớn cũng không quát "sao mãi không đi được", chỉ đưa tay ra, chờ, rồi lại đưa tay ra lần nữa. Không ai đặt hạn chót cho một đứa trẻ phải biết đi trước tuần này hay tuần sau.

Vậy vì sao đến lượt mình, sự kiên nhẫn ấy lại biến mất

Cũng chính những người đó, khi chờ sự nghiệp của mình định hình, chờ một vết thương lòng lành lại, hay chờ chính mình bỏ được một thói quen cũ, lại mất sạch cái kiên nhẫn vừa dùng rất tự nhiên với nồi cơm, với hạt mầm, với người thân, với đứa trẻ. Có người mới vài tháng chưa thấy công việc khởi sắc đã tự trách mình chậm chạp, có người vài tuần sau một cuộc chia tay đã sốt ruột hỏi vì sao lòng mình chưa nguôi, có người bỏ một thói quen được ba ngày rồi quay lại như cũ đã coi đó là bằng chứng của sự yếu đuối.

Điều đáng ngẫm ở đây không phải là chúng ta kém cỏi hơn khi đối diện với chính mình, mà là cách chúng ta nhìn hai loại chờ đợi rất khác nhau. Với nồi cơm, với hạt mầm, với người thân, với đứa trẻ, không ai cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm cho tốc độ của chúng, nên lòng dễ buông, dễ để mọi thứ diễn ra theo nhịp riêng của nó. Còn với chính mình, ta lại nghĩ mình phải kiểm soát được cả tốc độ, phải nhanh hơn, phải hơn người khác, nên mỗi ngày chưa thấy kết quả lại trở thành một lời tự trách âm thầm.

Lão Tử từng nói tới việc thuận theo tự nhiên không phải là buông xuôi, mà là biết việc gì có nhịp riêng của nó và không gắng ép nó nhanh hơn bản chất vốn có. Câu chuyện của nồi cơm, hạt mầm, người thân, đứa trẻ chính là bằng chứng sống rằng chúng ta vẫn hiểu điều đó rất rõ, chỉ là chưa nghĩ tới việc áp dụng nó cho chính đời mình.

Một câu hỏi đáng dừng lại

Nếu một buổi sáng thấy mình đang sốt ruột với chính mình, có một câu hỏi nhỏ đáng thử: nếu chuyện này là một hạt mầm đang nằm trong đất, mình có đang đứng đó bới lên xem rễ đã mọc chưa không? Phần lớn khi tự hỏi như vậy, người ta nhận ra mình đang đòi hỏi bản thân một tốc độ mà mình chưa từng đòi hỏi ở bất kỳ điều gì khác trong đời.

Mượn lại tinh thần ấy cho chính mình

Không cần học thêm một kỹ năng kiên nhẫn nào mới, vì nó vốn đã có sẵn, chỉ là đang được dùng lệch chỗ. Một cách bắt đầu rất nhỏ: mỗi khi thấy mình sốt ruột về sự nghiệp, về một vết thương lòng, hay về một thói quen chưa đổi được, hãy nhớ lại một hình ảnh cụ thể mình từng kiên nhẫn chờ, có thể là nồi cơm sáng nay, có thể là chậu cây đang chờ nảy mầm trên bàn, có thể là dáng đi chập chững của một đứa trẻ trong nhà. Nhớ lại cảm giác lúc đó, rồi tự hỏi: mình có thể cho chính mình đúng sự kiên nhẫn ấy không, thay vì một tiêu chuẩn khắt khe hơn hẳn.

Làm điều này không giúp mọi thứ diễn ra nhanh hơn, và đó cũng không phải là mục đích. Nó chỉ giúp bớt đi một tầng mệt không cần thiết, tầng mệt đến từ việc vừa chờ đợi vừa tự trách mình vì phải chờ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chúng ta kiên nhẫn với người khác nhưng lại mất kiên nhẫn với chính mình? Vì với người khác hay sự việc bên ngoài, ta không thấy mình phải chịu trách nhiệm cho tốc độ của nó, nên dễ để mọi thứ diễn ra tự nhiên. Với chính mình, ta lại nghĩ mình phải kiểm soát được cả nhịp độ, nên mỗi ngày chưa thấy kết quả dễ biến thành một lời tự trách.

Chờ đợi có phải là không làm gì cả không? Không. Người tưới cây vẫn tưới nước mỗi ngày, người chăm người ốm vẫn ở bên chăm sóc mỗi ngày. Chờ đợi đúng nghĩa là vẫn làm phần việc của mình, chỉ là không đòi hỏi kết quả phải đến nhanh hơn nhịp thật của nó.

Làm sao phân biệt đang kiên nhẫn đúng cách với đang trì hoãn? Kiên nhẫn là vẫn đều đặn làm phần việc của mình mỗi ngày trong lúc chờ, còn trì hoãn là ngừng làm phần việc đó rồi lấy lý do chờ đợi để không bắt đầu. Nếu vẫn đang hành động đều mỗi ngày, đó là kiên nhẫn, không phải trì hoãn.

Có cách nào tập lại sự kiên nhẫn với chính mình không? Có một cách nhỏ và cụ thể: mỗi khi thấy mình sốt ruột, thử nhớ lại một hình ảnh mình từng kiên nhẫn chờ mà không hề khó chịu, rồi tự hỏi liệu mình có thể dành đúng sự kiên nhẫn đó cho chính mình hay không.

Sự kiên nhẫn ấy chưa bao giờ mất đi, nó chỉ đang chờ được nhớ tới đúng lúc. Có lẽ điều cần làm không phải là tập một khả năng mới, mà là mang đúng sự dịu dàng mình vẫn dành cho nồi cơm, cho hạt mầm, cho người thân, cho một đứa trẻ tập đi, đặt lại vào chính đời mình.