Con Người Học Được Gì Từ Bốn Mùa

Bốn mùa không dạy con người cách để mãi mãi ở trong mùa xuân. Chúng dạy một điều khó chấp nhận hơn nhiều: một năm trọn vẹn cần đủ cả bốn mùa, kể cả mùa đông, mùa của cây trơ cành, đất im lìm, ánh sáng ngắn lại mỗi ngày. Đời người cũng có những mùa đông của riêng nó, những giai đoạn buồn, mệt, chậm lại hẳn sau một mất mát hay một cú vấp. Đó không phải là dấu hiệu một đời sống đang thất bại. Đó là một phần cần thiết của một chu kỳ sống trọn vẹn, xứng đáng được nhìn bằng con mắt bình thản như khi nhìn một mùa xuân.

Một ẩn dụ Đông phương: không mùa nào trong bốn mùa cần xấu hổ

Người xưa nhìn bốn mùa không phải như một cuộc thi xem mùa nào đẹp hơn, mà như bốn phần bình đẳng của cùng một năm. Trang Tử có một cách nhìn gọi là tề vật, tức nhìn vạn vật một cách bình đẳng, bớt phân biệt hơn thua, sang hèn, đẹp xấu. Với tinh thần đó, mùa đông không phải là phần đáng xấu hổ của một năm chỉ vì nó lạnh, tối, và ít sắc màu hơn mùa xuân. Một cái cây vào mùa đông trút hết lá, đứng trơ cành giữa gió lạnh, nhìn bề ngoài như đang tàn lụi. Nhưng đó không phải một cái cây thất bại. Nó vẫn là chính cái cây ấy, chỉ đang mang một hình dạng khác của cùng một sự sống.

Lão Tử nói tới thuận theo tự nhiên, không gắng gượng cưỡng ép điều gì trái với bản chất của nó. Một mùa đông không cưỡng lại chính mình để giả làm mùa xuân, và tự nhiên cũng chưa từng mong nó làm vậy. Giá trị thật của mùa đông không nằm ở chỗ nó phục vụ cho mùa xuân sắp tới. Giá trị ấy nằm ngay ở việc nó đang là chính nó, trọn vẹn, không cần biện minh với ai.

Soi vào đời sống hiện đại: mùa đông của một đời người

Đời người cũng có những mùa đông của riêng nó. Có thể là sau một mất mát lớn, một cuộc chia tay, ngày nghỉ hưu khi công việc từng lấp đầy phần lớn thời gian bỗng dưng trống hẳn, hoặc đơn giản là một giai đoạn kiệt sức không rõ nguyên nhân. Người ta thường vội gọi những ngày đó là những ngày tệ, những ngày mình đang tụt lại phía sau, và tự hỏi vì sao mình chưa thể vực dậy nhanh như người khác dường như vẫn làm được. Có lẽ bạn cũng từng trải qua một khoảng như vậy, chậm hơn, buồn hơn, ít năng lượng hơn hẳn ngày thường, và âm thầm trách mình vì điều đó.

Mạng xã hội đôi khi làm cho cảm giác này nặng thêm, vì chỉ thấy ảnh những chuyến đi, những cột mốc thành công của người khác, trong khi mình đang ở một ngày chỉ muốn ngồi yên một chỗ. Sự thật là ai cũng có mùa đông của họ, chỉ là phần đó ít khi được kể ra.

Nếu nhìn theo cách bốn mùa vẫn vận hành, một giai đoạn trầm lắng không phải là bằng chứng của một đời sống thất bại. Nó chỉ là mùa đông của chu kỳ ấy, một phần cần thiết như bất kỳ mùa nào khác. Một người vừa trải qua mất mát mà cố tỏ ra ổn ngay lập tức, giống một cái cây bị ép ra lá giữa tháng Chạp, trông tạm được vài hôm nhưng không bền.

Câu hỏi đáng dừng lại không phải là làm sao để thoát khỏi giai đoạn này thật nhanh, mà là mình có đang cho phép mình ở trong mùa đông của chính mình hay không, hay đang gồng lên để giả vờ đã sang xuân. Rất nhiều người không thiếu ý chí để bước tiếp, họ chỉ thiếu một điều đơn giản hơn nhiều: sự cho phép, cho phép mình chậm lại một thời gian mà không thấy có lỗi vì điều đó, và không cần chứng minh với ai rằng mình đã ổn.

Một cách thực hành: ở trong mùa đông của mình mà không cần vội

Không cần một quyết định lớn để sống thuận với mùa đông của chính mình. Có thể bắt đầu bằng việc ngừng so sánh nhịp hồi phục của mình với người khác. Mỗi người có một mùa đông dài ngắn khác nhau, tùy vào việc gì đã xảy ra, và tùy vào cách mỗi người vốn quen xử lý những giai đoạn khó. Không có một con số chuẩn cho việc bao lâu thì nên ổn lại, và tự ép mình theo một cái mốc tưởng tượng thường chỉ khiến mọi thứ nặng nề hơn.

Một cách thực hành nhỏ: trong những ngày thấy mình chậm, buồn, hoặc ít năng lượng, thử coi đó như một ngày đất đang nghỉ, không phải một ngày bỏ phí. Không cần ép mình phải làm được nhiều, phải vui vẻ trở lại đúng lịch, hay phải nói với ai đó rằng mình đã ổn nếu chưa thật sự thấy vậy. Có thể chỉ cần một việc rất nhỏ: một tách trà ngồi yên vài phút, một giấc ngủ trọn vẹn hơn hôm qua, một cuộc gọi ngắn cho người mình tin tưởng. Không phải để giải quyết điều gì lớn lao, mà để nhắc mình rằng vẫn đang ở đây, vẫn đang qua ngày một cách tử tế với chính mình.

Mùa đông nào rồi cũng có một buổi sáng đầu tiên bớt lạnh hơn hôm trước, dù không ai chỉ ra được chính xác đó là ngày nào. Cây không cần biết trước ngày nó sẽ ra chồi để tiếp tục giữ rễ dưới đất. Có lẽ con người cũng vậy, chỉ cần tiếp tục ở lại với chính mình qua từng ngày, cho tới khi một nhịp ấm áp khác tự tìm tới.

Mùa nào cũng đang làm đúng phần của nó, cả những mùa lặng nhất. Có lẽ điều cần học không phải là cách để mãi ở trong mùa xuân, mà là cách ở yên trong mùa đông của mình mà không thấy có lỗi.

Câu hỏi thường gặp

Mùa đông trong bài viết này có nghĩa là gì? Đây là cách gọi hình ảnh cho những giai đoạn trầm lắng, buồn, chậm lại trong đời người, chẳng hạn sau một mất mát, một thất bại, hoặc một giai đoạn kiệt sức, không phải nói về mùa đông thời tiết theo nghĩa đen.

Làm sao biết mình đang ở một mùa đông cần được tôn trọng hay đang trì trệ thật sự? Mùa đông vẫn có sự sống âm thầm bên trong, dù chậm và ít năng lượng. Nếu cảm giác mất phương hướng kéo dài quá lâu hoặc ảnh hưởng nặng tới sinh hoạt hằng ngày, nên tìm thêm sự đồng hành từ người thân hoặc chuyên gia tâm lý.

Có nên cố gắng thoát khỏi giai đoạn trầm lắng càng nhanh càng tốt không? Không nhất thiết. Ép bản thân vượt qua quá nhanh đôi khi khiến người ta kiệt sức thêm. Tôn trọng nhịp riêng của mình thường bền hơn một sự gắng gượng tạm bợ.

Người lớn tuổi có thể áp dụng góc nhìn bốn mùa vào giai đoạn nghỉ hưu hay mất người thân không? Có. Nghỉ hưu, mất người thân, hay sức khỏe đi xuống theo tuổi tác đều có thể là một mùa đông tự nhiên của một chặng đời, không phải dấu hiệu của một cuộc sống đã hết giá trị.