Cuộc Sống Mất Đi Sự Hài Hòa

Một bản hòa tấu hay không cần mỗi nhạc cụ chơi thật lớn, mà cần đàn tranh, sáo trúc, đàn nguyệt, trống, tất cả cùng vào đúng nhịp, đúng âm lượng vừa đủ với nhau. Chỉ một nhạc cụ lệch nhịp, hoặc một nhạc cụ chơi quá to lấn hết những tiếng còn lại, cả bản nhạc mất đi sự hài hòa, dù mỗi nhạc cụ riêng lẻ vẫn đang chơi đúng nốt của nó. Cuộc sống một người cũng vận hành theo cách đó. Hài hòa không nằm ở việc công việc tốt, sức khỏe tốt, hay gia đình êm, mà ở việc những phần đó có còn khớp nhịp với nhau hay không.

Hài hòa khác cân bằng ở đâu

Cân bằng và hài hòa nghe giống nhau, nhưng không phải một. Cân bằng nói về hai phía đối lập, nặng và nhẹ trên một cái cân, làm và nghỉ, cho và nhận. Mất cân bằng là khi một phía lệch hẳn về một bên, và cách sửa cũng khá rõ, chỉ cần cân lại đúng hai phía đó. Bài viết Chúng ta đánh mất sự cân bằng đã nói kỹ về điều này.

Hài hòa là một câu chuyện khác. Nó không nói về hai phía, mà về nhiều phần cùng lúc, công việc, gia đình, sức khỏe, mối quan hệ, thời gian riêng cho mình. Hài hòa không hỏi bên nào nặng hơn bên nào, mà hỏi những phần đó có đang chơi cùng một bản nhạc hay không. Một người có thể không hề mất cân bằng theo nghĩa cũ, từng phần trong đời họ vẫn ổn khi nhìn riêng lẻ, mà vẫn mất hài hòa, vì các phần đó không còn khớp với nhau nữa. Đây là lý do một người nhìn vào thấy cuộc sống của ai đó "chẳng thiếu gì" mà người trong cuộc vẫn cảm thấy có gì không ổn.

Một phần lặng dần trong khi những phần khác vẫn đang ổn

Hãy nghĩ tới một người đang ở giai đoạn công việc thuận lợi nhất trong nhiều năm. Sức khỏe cũng ổn, không ốm đau gì đáng kể. Nhìn vào từng phần riêng lẻ, mọi thứ đều đúng như nó nên vậy. Nhưng bữa tối trong nhà dần chỉ còn tiếng bát đũa, ai cũng bận với màn hình riêng, và những câu chuyện giữa mọi người ngày càng ngắn lại. Không ai trong nhà đang gặp chuyện gì tệ cả. Chỉ là không còn ai dành thời gian để lắng nghe nhau như trước.

Nhạc cụ mang tên gia đình đang lặng dần, trong khi những nhạc cụ khác vẫn chơi rất tốt. Đó là lý do người trong hoàn cảnh này thường khó gọi tên vấn đề của mình. Không có gì sai rõ ràng để chỉ ra, chỉ có một phần đang mờ đi mà không ai nhận ra kịp lúc, vì những phần còn lại vẫn đang sáng.

Một phần chơi quá to, lấn hết những phần còn lại

Ngược lại, có người sau một biến cố nhỏ, một chuyến đi xa, một khóa học mới, một mối quan tâm chợt lớn dần lên, bắt đầu dồn gần hết thời gian và tâm trí vào đúng một việc. Việc đó không xấu, có khi còn tốt, giúp họ vui hẳn lên so với trước. Nhưng khi một nhạc cụ được kéo lên quá to, những nhạc cụ còn lại buộc phải nhường chỗ, dù không ai chủ động tắt chúng đi.

Công việc bị làm qua quấy vì tâm trí đã ở một nơi khác. Người thân thấy mình bị bỏ lại phía sau một sở thích không thuộc về họ. Giấc ngủ, bữa ăn, những việc nhỏ vẫn giữ một người ổn định mỗi ngày, cũng lặng lẽ bị xô lệch theo. Hài hòa không chỉ mất khi có một phần tệ đi, nó cũng mất khi một phần tốt lên quá nhanh mà không ai để những phần khác kịp thích nghi theo.

Cảm giác có gì không ổn, mà không gọi tên được

Điều khiến mất hài hòa khó nhận ra hơn mất cân bằng là nó hiếm khi đến từ một cú sập rõ ràng. Không có phần nào sụp hẳn để chỉ tay vào. Thứ xuất hiện trước tiên thường chỉ là một cảm giác mơ hồ, một buổi tối tự hỏi vì sao mọi thứ đang ổn mà lòng vẫn không nhẹ, một cuối tuần đủ đầy mà vẫn thấy thiếu thứ gì đó.

Có bao giờ bạn tự hỏi, vì sao nhìn vào từng phần đều thấy tạm được, mà lòng vẫn không thấy nhẹ? Nếu ngồi lại và liệt kê từng phần, công việc, sức khỏe, gia đình, mối quan hệ, hầu như phần nào cũng tạm ổn, không phần nào đáng phàn nàn riêng lẻ. Chính cảm giác "tạm được ở mọi phần mà vẫn không ổn" đó mới là dấu hiệu rõ nhất của một bản nhạc đang mất hài hòa, không phải dấu hiệu của một nhạc cụ nào hỏng.

Tìm lại hài hòa không phải sửa một phần cho hoàn hảo

Vì mất hài hòa không nằm ở một phần hỏng, cách tìm lại nó cũng không phải là dồn sức sửa cho một phần trở nên hoàn hảo. Một người nhận ra gia đình đang lơi ra không cần biến mình thành người cha, người mẹ hoàn hảo ngay tuần sau đó. Một người nhận ra mình đang dồn quá nhiều vào một sở thích mới không cần bỏ hẳn nó để chứng minh mình biết điều. Cả hai cách làm đó chỉ đổi từ một nhạc cụ lệch sang một nhạc cụ khác lệch theo hướng ngược lại, cả bản nhạc vẫn chưa hài hòa trở lại.

Điều cần làm gần với việc một người chơi nhạc dừng lại, lắng nghe cả bản nhạc một lượt, rồi tự hỏi phần nào đang to quá, phần nào đang lặng quá, thay vì chỉ chăm chăm sửa đúng một nhạc cụ. Có khi chỉ cần bớt lại một chút ở phần đang chiếm hết chú ý, và thêm vào một chút ở phần đang bị bỏ quên, không cần tới mức tuyệt đối, chỉ cần đủ để các phần nghe được nhau trở lại. Không cần đợi mọi phần đều tốt lên rồi mới bắt đầu, chỉ một điều chỉnh nhỏ đúng chỗ cũng đủ để cả bản nhạc nghe khác hẳn.

Một bản hòa tấu hay hiếm khi có nhạc cụ nào chơi hoàn hảo tuyệt đối. Nó hay vì các nhạc cụ biết nhường nhau đúng lúc, biết khi nào cần lớn hơn, khi nào cần lặng xuống, để nhau đều được nghe thấy. Cuộc sống một người cũng vậy. Không cần công việc hoàn hảo, sức khỏe hoàn hảo, gia đình hoàn hảo, chỉ cần những phần đó thôi tranh nhau không gian, và chịu chơi cùng một nhịp với những phần còn lại.

Một cuộc sống hài hòa không cần mọi nhạc cụ chơi hay, chỉ cần chúng chịu nghe nhau.

Câu hỏi thường gặp

Hài hòa trong cuộc sống khác cân bằng cuộc sống ở điểm nào? Cân bằng nói về hai phía đối lập cần được cân lại cho ngang nhau, còn hài hòa nói về nhiều phần khác nhau như công việc, gia đình, sức khỏe, cùng lúc cần khớp nhịp với nhau, không chỉ hai phía.

Làm sao biết mình đang mất hài hòa trong cuộc sống? Thường không phải vì một phần nào sụp hẳn, mà vì một cảm giác mơ hồ rằng có gì không ổn, dù nhìn vào từng phần riêng lẻ vẫn thấy tạm được.

Một phần trong cuộc sống tốt lên quá nhanh có gây mất hài hòa không? Có thể có, vì khi một phần được dồn quá nhiều tâm trí và thời gian, những phần còn lại dễ bị bỏ quên, dù không ai cố ý để điều đó xảy ra.

Tìm lại hài hòa có cần một thay đổi lớn không? Không nhất thiết. Thường chỉ cần bớt lại một chút ở phần đang chiếm quá nhiều, và thêm vào một chút ở phần đang bị bỏ quên, để các phần khớp nhịp lại với nhau.