Ít Hơn Đôi Khi Lại Nhiều Hơn

Một người muốn tìm nước giữa một cánh đồng khô hạn thường đứng trước hai lựa chọn. Cách thứ nhất là chọn đúng một điểm, dồn hết công cụ và thời gian mình có để khoan sâu xuống, xuyên qua nhiều lớp đất đá, cho tới khi chạm được mạch nước ngầm. Cách thứ hai là đào rất nhiều hố nông, rải khắp cánh đồng, với hy vọng chỗ nào đó rồi cũng sẽ ra nước. Câu "ít hơn đôi khi lại nhiều hơn" không nói về việc bỏ ra bao nhiêu công cụ hay thời gian. Nó nói về việc dồn công sức ấy vào đúng một chỗ đủ sâu, so với việc rải mỏng ra rất nhiều chỗ mà không chỗ nào chạm tới điều cần chạm.

Vì sao một điểm khoan sâu lại hơn nhiều hố nông

Người đào nhiều hố nông thường không thiếu chăm chỉ. Họ có thể đào từ sáng tới tối, đổi chỗ liên tục, thử hết góc này tới góc kia của cánh đồng. Nhưng mạch nước ngầm luôn nằm sâu hơn độ nông của những cái hố ấy, dù đào ở bao nhiêu điểm khác nhau. Kết quả là cả một ngày công sức chỉ để lại một cánh đồng lỗ chỗ, không có nổi một chỗ ra nước.

Người chọn khoan một điểm duy nhất nhìn bên ngoài có vẻ liều hơn. Nếu chọn sai điểm, coi như mất trắng công sức. Nhưng nếu đã cân nhắc kỹ trước khi chọn, việc dồn toàn bộ lực vào một hướng lại là cách duy nhất có thể xuyên qua được lớp đất đá dày, tới được chỗ nước thật sự nằm. Ít hơn ở đây chỉ là ít về số điểm, số hướng, còn công sức dồn vào một điểm đó vẫn là dồn hết, không bớt đi chút nào.

Có một điều dễ bị bỏ qua khi so sánh hai cách này. Người đào nhiều hố nông luôn có gì đó để chỉ ra sau một ngày làm việc, cả một cánh đồng đầy dấu vết đào bới, nhìn qua như thể đã làm được rất nhiều. Người khoan một điểm, những ngày đầu, chỉ có một cái hố sâu chưa ra gì cả, nhìn qua như chưa làm được bao nhiêu. Cảm giác "có vẻ như đang tiến triển" của cách thứ nhất dễ đánh lừa hơn cách thứ hai, dù cách thứ hai mới là cách thật sự đang tới gần điều cần tới.

Điều này không chỉ đúng với một cái giếng

Đọc trọn một cuốn sách, dừng lại suy ngẫm ở những đoạn khiến mình phải nghĩ lại, thường đọng lại nhiều hơn việc đọc lướt qua hai mươi cuốn trong cùng khoảng thời gian đó. Hai mươi cuốn đọc lướt cho một người cảm giác đã biết rất nhiều, nhưng khi cần nhớ lại điều gì cụ thể, phần lớn đã trôi qua như nước tràn trên mặt đá, không đọng lại đâu cả. Một cuốn đọc chậm, đọc kỹ, lại giống một mạch nước, có thể quay về lấy lại nhiều lần sau này.

Một giờ thật sự có mặt bên một người thân, gác điện thoại xuống, nghe hết một câu chuyện của họ, thường có giá trị hơn việc chia nhỏ cùng một giờ đó cho mười cuộc trò chuyện, mỗi cuộc chỉ vài phút, nửa tâm trí còn để ở nơi khác. Người thân nhớ không phải vì được nói chuyện nhiều lần, mà vì có một lần được lắng nghe trọn vẹn.

Học sâu một kỹ năng, đủ để làm được việc thật với nó, cũng hữu ích hơn nhiều so với học sơ sài rất nhiều kỹ năng mà chưa việc nào dùng được tới nơi. Người biết chút ít về rất nhiều thứ dễ nói chuyện rộng, nhưng khi cần làm một việc cụ thể, thường lại không đủ sâu để làm cho tới cùng.

Ba điều này khác nhau về hình thức, một cuốn sách, một giờ ở bên người thân, một kỹ năng, nhưng cùng chung một quy luật. Cái tạo ra giá trị không phải là tổng số lần chạm vào một việc, mà là độ sâu của mỗi lần chạm. Mười lần chạm nông cộng lại vẫn không bằng một lần chạm đủ sâu.

Ít hơn không phải là né tránh

Dễ nhầm việc chọn ít hơn với việc trốn tránh phải làm nhiều. Hai điều này nhìn giống nhau ở bề ngoài, người ngoài nhìn vào đều thấy một người đang không làm nhiều thứ, nhưng gốc rễ khác hẳn nhau.

Người né tránh chọn làm ít vì sợ, sợ khó, sợ mất công, sợ phải bắt đầu. Họ không hề cân nhắc xem đâu là chỗ đáng dồn sức, họ chỉ đơn giản là rút lại trước khi phải cố gắng. Còn người chọn khoan sâu một điểm đã cân nhắc trước, họ nhìn cả cánh đồng, chọn ra chỗ có khả năng nhất, rồi quyết định dồn hết vào đó, biết rõ mình đang bỏ qua những chỗ khác để làm vậy.

Có một bài viết khác từng nói rằng sự đơn giản thường bền vững, vì ít chi tiết đồng nghĩa với ít điểm có thể hỏng theo thời gian. Điều đang nói ở đây là một chuyện khác, không phải về việc gì tồn tại lâu, mà về việc gì tạo ra kết quả thật ngay từ đầu. Một cái giếng khoan đúng chỗ, đủ sâu, cho ra nước ngay khi vừa chạm mạch. Nhiều hố nông rải rác, dù đào lâu tới đâu, cũng không cho ra được gì cả. Vấn đề ở đây chưa bao giờ là chuyện bền hay không bền, mà là chuyện chúng chưa từng chạm tới điều cần chạm.

Chọn đúng một điểm để dồn sức

Trước khi khoan, người biết việc thường dành thời gian quan sát cánh đồng, tìm dấu hiệu của mạch nước nằm ở đâu, thay vì khoan ngay chỗ gần nhất cho tiện. Áp dụng vào một ngày sống, điều tương tự cũng cần làm trước khi quyết định dồn sức vào đâu. Tự hỏi, trong những việc đang muốn làm, điều nào thật sự đáng một giờ tập trung trọn vẹn, điều nào chỉ đang chiếm chỗ vì quen làm chứ không phải vì cần thiết.

Một khi đã chọn, phần khó hơn là giữ được sự tập trung đó đủ lâu, không bỏ dở giữa đường để quay sang thử một điểm khác vì thấy điểm đầu chưa ra kết quả ngay. Đất đá ở gần mặt luôn cứng hơn phần sắp chạm mạch nước. Nhiều người bỏ cuộc đúng lúc gần chạm tới nhất, chỉ vì tưởng mình đang đào nhầm chỗ.

Khó khăn ban đầu chưa nói lên được gì cả. Một điểm khoan đúng vẫn có thể rất khó ở những mét đầu, y như một điểm khoan sai. Điều phân biệt hai trường hợp không nằm ở việc dễ hay khó lúc mới bắt đầu, mà ở việc đã cân nhắc kỹ trước khi chọn hay chưa. Nếu đã chọn cẩn thận, sự chậm chạp ban đầu là điều cần đi qua, không phải dấu hiệu để đổi hướng ngay.

Cánh đồng khô hạn không cần thêm một cái hố nào nữa. Nó chỉ cần một điểm được khoan đủ sâu, đủ kiên nhẫn, cho tới khi chạm được mạch nước đang nằm chờ ở đó. Ít hơn, hiểu theo cách này, không phải là làm được ít hơn. Đó là cách duy nhất để một việc thật sự chạm tới nơi cần chạm.

Câu hỏi thường gặp

"Ít hơn đôi khi lại nhiều hơn" nghĩa là gì? Nghĩa là dồn thời gian và công sức vào đúng một điểm đủ sâu thường tạo ra kết quả thật hơn việc rải mỏng ra nhiều điểm mà không điểm nào tới đâu.

Làm sao biết nên chọn tập trung vào một việc thay vì làm nhiều việc cùng lúc? Có thể tự hỏi việc nào trong số đang làm thật sự cần một khoảng tập trung trọn vẹn để ra kết quả, còn việc nào chỉ đang chiếm thời gian mà không tạo ra gì cụ thể.

Chọn làm ít việc hơn có phải là lười biếng không? Không, nếu đó là một quyết định đã cân nhắc kỹ, biết rõ mình đang bỏ qua điều gì để dồn sức vào điều khác. Né tránh mới là rút lại trước khi thử, không hề cân nhắc gì cả.

Có thể áp dụng cách nghĩ này vào công việc hằng ngày không? Có. Một buổi làm việc dồn hết tâm trí vào một việc quan trọng thường mang lại kết quả rõ hơn một ngày chia nhỏ cho rất nhiều việc, mỗi việc chỉ chạm sơ qua.