Mọi Thứ Đều Có Thời Điểm Của Nó Phải Không

Đúng, phần lớn mọi thứ trong đời đều cần đủ điều kiện mới xảy ra: một mối quan hệ cần đủ thời gian để tin nhau, một quyết định lớn cần đủ tỉnh táo để không đổ vỡ giữa chừng, một cuộc chuyển hướng cần đủ chỗ dựa để không rơi tự do. Nhưng câu nói mọi thứ đều có thời điểm của nó cũng có một mặt ít ai soi tới, nó là cái cớ êm ái nhất để không bắt đầu điều gì cả. Rất nhiều lần, khi một người nói chưa đúng lúc, họ không đang chờ, họ đang sợ, chỉ là cách nói này nghe hợp lý hơn.

Một góc nhìn từ triết Đông về chữ thời

Kinh Dịch, cuốn sách cổ mà cả Nho gia lẫn Đạo gia đều dùng làm nền tư tưởng, nhắc rất nhiều tới một chữ, chữ thời. Người xưa tin bế tắc rồi sẽ chuyển, đó là quy luật của biến dịch. Nhưng quy luật ấy nói về sự vận động của vạn vật, không phải một lời cho phép con người ngồi yên chờ nó tự xảy ra. Biết thời, theo tinh thần này, là biết đọc đúng điều kiện thật quanh mình để chọn tiến hay dừng, chứ không phải là một trạng thái thụ động mang tên chờ đợi. Cái khó nằm ở chỗ, để biết một điều gì đó thật sự chưa đủ điều kiện, người ta phải nhìn thẳng vào điều kiện đó, chứ không phải nhìn vào nỗi sợ của chính mình rồi gọi nhầm nó là thời điểm.

Khi thời điểm trở thành lớp áo cho nỗi sợ

Có một người, nhiều năm liền, vẫn nói mình sẽ đổi công việc khi đúng lúc. Công ty cũ không còn khiến người ấy vui mỗi sáng thức dậy, nhưng năm nào cũng có một lý do mới để hoãn lại. Mỗi lý do, tách riêng ra, đều nghe hợp lý. Nhưng ghép cả chuỗi năm tháng lại, một câu hỏi lộ ra rõ hơn tất cả những lý do kia, liệu có khi nào người ấy không chờ một thời điểm, mà chỉ đang chờ nỗi sợ tự biến mất trước, điều mà nó sẽ không bao giờ tự làm.

Một kịch bản tương tự cũng xảy ra với chuyện tình cảm. Một người giữ một cảm xúc trong lòng nhiều năm, tự nhủ để khi nào cả hai ổn định hơn sẽ nói. Nhưng ổn định là một đích không có vạch kẻ, nó lùi xa thêm mỗi lần người ta tưởng mình đã tới gần. Đến một ngày người kia đã đi cùng một người khác, người giữ cảm xúc ấy mới nhận ra thời điểm chưa từng là vấn đề thật, vấn đề là chưa bao giờ đủ can đảm để nói ra, bất kể là thời điểm nào.

Cả hai câu chuyện có chung một điều, thời điểm bị dùng như một tấm màn để không phải nhìn thẳng vào một sự thật khó chịu hơn nhiều, không phải chưa đúng lúc, mà là chưa đủ can đảm.

Vì sao lời bào chữa này dễ qua mặt được chính mình

Nói tôi đang sợ nghe yếu đuối, nhưng nói chưa đúng lúc lại nghe như một người biết suy nghĩ thấu đáo, biết chờ thời, biết nhìn xa. Đây chính là lý do lời bào chữa này hiệu quả hơn hầu hết những lời bào chữa khác, nó không chỉ che được người xung quanh, nó còn che được cả chính người nói ra nó. Một người tự nhủ mình đang khôn ngoan chờ thời, thay vì phải thừa nhận mình đang né tránh, sẽ không thấy cắn rứt gì để tiếp tục hoãn thêm một năm nữa. Cái bẫy nằm ở chỗ, câu nói này vay mượn sự thật của những trường hợp chờ đợi thật sự có lý, như một vết bầm cần đủ ngày để tan, một cơn sốt cần đủ thời gian để hạ, rồi đắp sự thật đó lên một tình huống hoàn toàn khác, nơi điều duy nhất còn thiếu chỉ là một bước chân đầu tiên.

Càng chờ lâu, lớp áo này càng khó cởi ra. Mỗi năm trôi qua mà chưa hành động lại vô tình trở thành một bằng chứng nữa, rằng đúng là chưa đúng lúc thật. Vòng lặp cứ thế tự nuôi chính nó, càng lâu càng khó nhận ra.

Ngọn gió đã lên, chỉ là tay chưa dám buông

Người thả diều biết rất rõ một điều, diều chỉ bay lên khi đủ gió, cố kéo chạy lúc trời lặng chỉ khiến diều lộn nhào rồi cắm đầu xuống đất. Nhưng cũng có người đứng rất lâu trên bãi cỏ, tay vẫn giữ chặt cuộn dây, miệng nói gió chưa đủ, trong khi ngọn cờ gần đó đã phần phật từ lúc nào không rõ. Gió đã lên thật, chỉ là người ấy chưa dám buông tay cho con diều chao đảo vài giây đầu tiên. Chờ đúng gió là một sự tỉnh táo. Đứng mãi trên bãi cỏ dù gió đã lên, chỉ vì sợ vài giây chao đảo đầu tiên đó, là một chuyện khác hẳn.

Phân biệt chờ đúng nhịp và né tránh đội lốt chờ đợi

Có một cách để tự soi mình, không cần ai phán xét thay. Chờ đúng nhịp thường gắn với một điều kiện cụ thể, có thể gọi tên rõ ràng, chờ đủ tiền tiết kiệm, chờ con qua giai đoạn cần người kề bên, chờ sức khỏe hồi lại sau một biến cố. Điều kiện đó có thể đo được, và khi nó thật sự tới, người chờ sẽ bước ngay không chần chừ. Né tránh đội lốt chờ đợi thì khác hẳn, điều kiện được đưa ra thường mơ hồ, không có vạch kẻ nào để biết khi nào là đủ, như ổn định hơn, sẵn sàng hơn, đúng lúc hơn. Mỗi lần tưởng đã gần chạm tới, đích lại lùi thêm một chút, vì đích thật không nằm ở điều kiện bên ngoài, mà là một nỗi sợ chưa từng được gọi đúng tên.

Có một câu hỏi có thể giúp phân biệt rõ hơn bất kỳ lý thuyết nào: nếu ngày mai điều kiện đang chờ bỗng nhiên xuất hiện đủ, liệu có thật sự bước tới ngay không, hay sẽ lại tìm ra một lý do mới để chờ thêm một nhịp nữa? Nếu câu trả lời thành thật là sẽ chờ thêm, thứ đang cản không phải là thời điểm, mà là một nỗi sợ đang mượn danh thời điểm để tồn tại lâu hơn một chút nữa.

Một cách nhìn lại nhỏ, không cần chờ thêm

Không cần một quyết định lớn để bắt đầu nhìn thẳng vào điều này. Chỉ cần chọn một việc đang bị gác lại bằng câu chưa đúng lúc, rồi thành thật hỏi mình đúng một lần, điều kiện đang chờ có tên cụ thể không, hay chỉ là một cảm giác mơ hồ rằng chưa sẵn sàng. Nếu là cảm giác mơ hồ, rất có thể thời điểm chưa bao giờ là vấn đề thật ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Mọi thứ đều có thời điểm của nó, câu này có đúng không? Đúng ở phần lớn trường hợp, nhiều điều thật sự cần đủ điều kiện mới nên bắt đầu. Nhưng câu nói này cũng dễ bị dùng sai, biến thành lý do để không phải đối diện với một nỗi sợ đang có thật.

Làm sao biết mình đang chờ đúng lúc, hay chỉ đang trì hoãn vì sợ? Tự hỏi điều kiện mình đang chờ có tên cụ thể, đo được không. Nếu có, đó thường là chờ thật. Nếu chỉ là một cảm giác mơ hồ như chưa sẵn sàng, chưa ổn định, nhiều khả năng đó là né tránh đội lốt chờ đợi.

Nếu đã trì hoãn nhiều năm bằng lý do chưa đúng lúc, có nên bắt đầu ngay bây giờ không? Không nhất thiết phải bắt đầu ngay lập tức. Điều đáng làm trước là thành thật gọi tên điều đang cản mình, thay vì tiếp tục gọi nó là thời điểm.

Làm sao phân biệt kiên nhẫn thật sự với việc tự lừa dối bản thân bằng khái niệm thời điểm? Kiên nhẫn thật gắn với một điều kiện cụ thể đang được theo dõi và sẽ đến. Tự lừa dối bằng khái niệm thời điểm thường không có điều kiện rõ ràng nào, chỉ có một cảm giác chưa đủ cứ lặp lại mãi.

Có lẽ câu hỏi mọi thứ đều có thời điểm của nó phải không, chưa phải là câu quan trọng nhất. Câu quan trọng hơn nằm phía sau nó, điều đang được gọi là chưa đúng lúc, thật ra đang chờ một điều gì đủ, hay đang chờ chính mình đủ can đảm.