Điều Sẽ Thay Đổi Khi Ngừng Chống Lại Cuộc Sống

Có bốn điều bắt đầu khác đi ngay khi một người ngừng chống lại cuộc sống, dù hoàn cảnh bên ngoài chưa hề thay đổi một chút nào. Giấc ngủ đến dễ hơn vào ban đêm. Những cuộc trò chuyện với người thân bớt căng như dây đàn lên quá mức. Một ngày trôi qua mà không thấy rã rời dù chẳng làm gì nhiều hơn thường lệ. Và một điều ít ai ngờ tới nhất: đầu óc bỗng nhìn ra lối đi rõ hơn, ngay giữa những rắc rối vẫn còn nguyên đó, chưa hề được giải quyết.

Chống lại không phải là cố gắng, mà là một dạng gồng âm thầm

Lão Tử gọi trạng thái thuận theo cái đang là là vô vi, không phải vì nó nghĩa là buông xuôi, mà vì nó tiết kiệm được thứ sức lực vốn đang bị tiêu hao cho một cuộc chiến không ai từng thắng. Chống lại cuộc sống không giống cố gắng, dù nhìn bên ngoài hai việc dễ bị nhầm là một. Cố gắng là dồn sức cho điều mình còn có thể làm tiếp theo. Chống lại là dồn sức cho việc ước một điều đã xảy ra đừng xảy ra, một việc chưa ai từng làm được. Nó giống một người gồng cả hai vai để đẩy mãi vào một cánh cửa vốn dĩ đã mở sẵn từ đầu, cứ tưởng mình đang tiến thêm được chút nào, nhưng thật ra chỉ đang dốc hết sức vào chỗ chẳng có cản trở nào cả.

Bốn điều bắt đầu khác đi

Trước hết là giấc ngủ. Rất nhiều người nằm xuống mỗi đêm không phải để nghỉ, mà để diễn lại một cuộc chiến: câu đáng lẽ nên nói khác đi lúc chiều, một tình huống đáng lẽ phải công bằng hơn với mình. Tâm trí dựng lại kịch bản đó từng chi tiết, như thể diễn đi diễn lại đủ nhiều lần sẽ đổi được kết quả. Khi một người ngừng chống lại điều đã xảy ra, tâm trí không còn vở kịch nào để dựng lại mỗi tối. Giấc ngủ đến nhanh hơn, vì đầu không còn việc gì để làm sau khi tắt đèn.

Kế đến là các mối quan hệ. Phần lớn căng thẳng giữa hai người không đến từ việc họ khác nhau, mà từ việc một trong hai vẫn đang cố nắn người kia về đúng hình dạng mình mong đợi. Hễ còn cố ép người khác giống ý mình, mỗi cuộc trò chuyện đều mang dáng dấp một trận đấu. Ngừng chống lại con người thật của người đối diện không có nghĩa là thôi quan tâm, mà là thôi coi sự khác biệt của họ như một sai lầm cần sửa cho bằng được.

Bên cạnh đó là năng lượng trong ngày. Có những người làm không nhiều việc nhưng tối về vẫn kiệt sức, trong khi người khác bận rộn hơn hẳn lại vẫn còn đủ sức cho một cuộc trò chuyện dài với gia đình sau bữa cơm tối. Khác biệt thường không nằm ở khối lượng công việc, mà ở việc bao nhiêu phần năng lượng trong ngày đã bị âm thầm rút cho những câu hỏi không lời đáp, kiểu như sao chuyện này lại rơi đúng vào mình, giá như mọi thứ khác đi một chút. Ngừng chống lại cuộc sống không cộng thêm giờ nào vào một ngày, nhưng nó trả lại phần năng lượng vốn đang bị tiêu hao cho một cuộc kháng cự mà chẳng ai nhìn thấy, kể cả chính người đang gồng.

Và có lẽ ít ai ngờ tới nhất, khả năng nhìn ra lối đi cũng rõ hơn hẳn. Một cái đầu còn bận chống lại thường chỉ xoay quanh một câu hỏi duy nhất: tại sao chuyện này lại xảy ra với mình. Câu hỏi đó không dẫn tới đâu cả, vì quá khứ không đổi theo số lần được hỏi lại. Khi phần phản kháng lắng xuống, câu hỏi tự nhiên chuyển sang một hướng khác: giờ mình có thể làm gì tiếp theo. Chính sự chuyển hướng nhỏ đó, chứ không phải một phép màu nào, là lý do nhiều người bỗng thấy rõ giải pháp cho một vấn đề cũ mà trước đó họ loay hoay mãi không ra.

Một câu hỏi đáng dừng lại

Có một cách để nhận ra mình đang chống lại hay đang thực sự sống cùng hoàn cảnh: tự hỏi phần lớn sự mệt mỏi hôm nay đến từ chuyện đang xảy ra, hay đến từ việc mình cứ ước nó đừng xảy ra? Nhiều người ngạc nhiên khi nhận ra phần sau mới là phần ngốn sức nhiều hơn hẳn. Hoàn cảnh, dù khó tới đâu, cũng chỉ là một sự việc đã xảy ra. Chính sự chống lại nó, chứ không phải bản thân nó, mới là thứ nhân đôi cảm giác nặng nề mỗi ngày.

Ngừng chống lại không phải là ngừng cố gắng

Điều dễ hiểu lầm nhất ở đây là coi ngừng chống lại như một dạng buông xuôi, thôi cố gắng, mặc kệ mọi thứ trôi tới đâu thì trôi. Trang Tử không dạy con người ngừng sống, mà dạy thôi gán cho mọi việc một hình dạng bắt buộc phải là như thế mới chịu được. Một người vẫn có thể cố gắng hết sức để thay đổi điều còn thay đổi được, mà không cần phải chống lại phần không thể thay đổi ngay trong lúc này. Khác biệt nằm ở chỗ: cố gắng hướng về phía trước, còn chống lại thì ghì chặt lấy một điều đã ở phía sau, một điều không ai kéo nó quay lại được nữa.

Một người vừa mất việc vẫn có thể ngồi lại viết hồ sơ xin việc mới ngay chiều hôm đó, đồng thời thôi tự hỏi vì sao công ty lại chọn cắt đúng vị trí của mình. Vế đầu là cố gắng. Vế sau là ngừng chống lại. Hai việc không loại trừ nhau, và người làm được cả hai thường đỡ mệt hơn hẳn người chỉ làm một vế đầu trong khi đầu óc vẫn mắc kẹt ở vế sau.

Một cách thực hành nhỏ

Không cần một quyết định lớn để bắt đầu. Chỉ cần, ngay lúc thấy mình đang căng lên vì một điều không như ý, dừng lại một nhịp và tự hỏi: điều này đã xảy ra rồi, mình còn đang cố thay đổi cái gì không thể thay đổi được nữa hay không. Hỏi đủ nhiều lần trong một tuần, nhiều người bắt đầu nhận ra đúng khoảnh khắc mình đang gồng, trước khi nó kịp kéo dài thành cả một ngày mệt mỏi.

Cuộc sống không cần một người thắng nó. Nó chỉ cần một người thôi đứng ở tư thế đối đầu, để nhận ra phần lớn sức lực từng bị tiêu cho một trận chiến tưởng tượng, giờ đã có chỗ khác để đi.

Câu hỏi thường gặp

Ngừng chống lại cuộc sống có phải là buông xuôi, không cố gắng nữa không? Không. Ngừng chống lại là thôi gồng sức cho điều đã xảy ra hoặc không thể thay đổi ngay lúc này, chứ không phải thôi cố gắng cho điều còn có thể thay đổi ở phía trước.

Vì sao ngừng chống lại lại giúp ngủ ngon hơn? Vì phần lớn tình trạng khó ngủ đến từ việc tâm trí dựng lại một cuộc tranh cãi với hoàn cảnh mỗi đêm. Khi không còn gì để tranh cãi, đầu óc cũng không còn việc gì phải làm sau khi tắt đèn.

Làm sao biết mình đang chống lại cuộc sống hay đang thực sự cố gắng đúng cách? Cố gắng hướng về điều còn có thể làm tiếp theo. Chống lại xoay quanh một điều đã xảy ra hoặc không ai đổi được. Nếu một suy nghĩ cứ lặp đi lặp lại mà không dẫn tới hành động nào, nhiều khả năng đó là chống lại.

Chấp nhận hoàn cảnh có nghĩa là im lặng chịu đựng, không lên tiếng khi thấy bất công không? Không. Chấp nhận ở đây chỉ là ngừng ép một điều đã xảy ra phải khác đi. Người ta vẫn có thể lên tiếng, vẫn có thể hành động để thay đổi điều ở phía trước, chỉ là không còn phải gồng sức chống lại điều đã ở phía sau.