Những Hiểu Lầm Phổ Biến Về Sống Thuận Tự Nhiên

"Thuận theo tự nhiên" là một trong những cụm từ hay bị gán cho những ý nghĩa khá tùy tiện. Nhiều người tưởng đó là sống khổ hạnh, bỏ hết tiện nghi. Người khác lại nghĩ chỉ ai đã nghỉ hưu, đã buông hết tham vọng mới đủ tư cách sống thuận tự nhiên. Có người còn cho rằng cứ nghĩ tích cực, chẳng cần làm gì, rồi mọi việc tự đâu vào đấy. Cả những cách hiểu này, và vài cách hiểu khác nữa, đều lệch khá xa tinh thần gốc mà Lão Tử từng nói tới.

Hiểu lầm thứ nhất: thuận tự nhiên nghĩa là phải sống khổ hạnh, bỏ hết vật chất

Không ít người nghe "thuận tự nhiên" liền hình dung một cuộc sống tối giản đến mức khắc khổ, bỏ tiện nghi, sống như ẩn sĩ giữa rừng. Đây có lẽ là hiểu lầm phổ biến nhất, dễ khiến người ta bỏ cuộc sớm nhất.

Lão Tử không dạy con người ghét bỏ vật chất. Ông nói về việc không để lòng mình bị vật chất trói buộc, không cưỡng cầu có thêm bằng mọi giá, chứ không cấm sở hữu hay tận hưởng. Ranh giới nằm ở đây: không phải có bao nhiêu, mà là có rồi có bị nó chi phối hay không.

Hiểu lầm thứ hai: chỉ người lớn tuổi, đã nghỉ hưu mới sống thuận tự nhiên được

Có một suy nghĩ khá phổ biến rằng thuận tự nhiên là chuyện của người đã qua nửa đời người, đã buông bớt tham vọng, không còn phải bươn chải kiếm sống. Người trẻ, người đang đi làm, đang nuôi con nhỏ thì "chưa tới lúc" để nghĩ tới điều này.

Thật ra tinh thần thuận tự nhiên không đợi tuổi tác. Nó là cách một người phản ứng trước áp lực, ở bất kỳ giai đoạn nào của đời sống. Một người ba mươi tuổi biết dừng đúng lúc vẫn đang thực hành đúng tinh thần này, có khi còn rõ hơn một người sáu mươi tuổi vẫn cố kiểm soát mọi chuyện xung quanh.

Hiểu lầm thứ ba: sống thuận tự nhiên nghĩa là không bao giờ được tức giận, buồn bã

Một hiểu lầm khác, tinh tế hơn: nhiều người nghĩ đã sống thuận tự nhiên thì phải luôn bình thản, không được nổi giận, không được buồn, hễ thấy mình xúc động mạnh là thấy như đang thua chính triết lý mình theo đuổi.

Thuận tự nhiên không có nghĩa là cấm cảm xúc. Giận, buồn, lo cũng là một phần tự nhiên của con người, giống như mưa nắng là một phần tự nhiên của bầu trời. Điều Lão Tử nói tới không phải là dập tắt cảm xúc ngay khi nó xuất hiện, mà là không cưỡng ép nó phải biến mất tức thì, cũng không kìm nén nó lại rồi giả vờ ổn. Một cơn giận đến, cứ để nó đến, cứ để nó qua theo nhịp của nó, thay vì gồng mình đè nén hoặc gồng mình tỏ ra an nhiên trong khi bên trong đang rối. Cưỡng ép cảm xúc phải biến mất ngay tức khắc, tự nó, đã là một dạng cưỡng cầu.

Hiểu lầm thứ tư: chỉ cần nghĩ tích cực, không cần hành động, mọi thứ sẽ tự ổn

Đây có lẽ là hiểu lầm dễ gây hại nhất, vì nó núp dưới một vỏ bọc nghe rất hợp lý: cứ thuận theo tự nhiên, đừng cưỡng cầu, đừng cố gắng, rồi mọi chuyện sẽ tự đến. Không ít người dùng cách hiểu này để biện minh cho việc không làm gì cả, không tìm việc, không giải quyết vấn đề, không đối diện khó khăn, chỉ ngồi chờ và tự nhủ mình đang sống vô vi.

Vô vi trong tư tưởng Lão Tử không phải là không làm gì. Nó gần với việc không làm những điều trái quy luật, trái thời điểm, không cưỡng ép kết quả bằng mọi giá, chứ không phải bỏ mặc, không hành động, không chịu trách nhiệm. Người nông dân thuận theo mùa vẫn phải cày, phải gieo, phải chăm bón đều đặn; chỉ là họ không ép cây ra hoa trái mùa, không gắng gượng làm trái quy luật của đất trời. Nhầm lẫn giữa thụ động và thuận tự nhiên là cách nhanh nhất để biến một tư tưởng sống sâu sắc thành cái cớ cho sự trì hoãn.

Có những việc càng gắng cưỡng càng hỏng; buông tay đúng lúc lại thành.

Hiểu lầm thứ năm: thuận tự nhiên là một tôn giáo, phải tin theo mù quáng

Cũng có người xếp thuận tự nhiên vào nhóm tín ngưỡng, nghĩ rằng theo nó thì phải tin tuyệt đối, không được nghi ngờ, giống như theo một giáo lý nào đó.

Thuận tự nhiên, theo tinh thần Đạo gia, là một cách nhìn về đời sống, không phải một hệ thống giáo lý buộc người ta tin theo. Không có nghi lễ bắt buộc, không có điều phải tin mù quáng, không có ai phán xét đúng sai thay cho người khác. Mỗi người có thể thử áp dụng một phần, nhận ra phần nào hợp với mình, bỏ qua phần nào chưa hợp, rồi tự điều chỉnh theo trải nghiệm thật của bản thân. Nó gần với một tấm gương để soi hơn là một cuốn kinh để tụng theo.

Hiểu lầm thứ sáu: thuận tự nhiên nghĩa là không cần lắng nghe ai, không cần học hỏi

Một hiểu lầm khác ít được nhắc tới: vì đã "thuận theo tự nhiên", một số người nghĩ mình không cần nghe lời khuyên của ai nữa, không cần học thêm điều gì, cứ để mọi thứ tự nhiên trôi qua là đủ.

Thuận theo tự nhiên không đồng nghĩa với việc đóng lại mọi cánh cửa học hỏi. Ngược lại, người sống thuận tự nhiên thường là người quan sát kỹ, lắng nghe nhiều, kể cả lắng nghe những góc nhìn khác với mình, để hiểu quy luật vận hành của sự việc trước khi biết lúc nào nên thuận theo, lúc nào nên điều chỉnh. Từ chối học hỏi, đóng kín với mọi lời góp ý, thực ra lại là một dạng cố chấp, một cách cưỡng lại chính dòng chảy tự nhiên của việc trưởng thành.

Nếu thấy mình từng nghĩ như vậy

Nếu đọc tới đây mà nhận ra mình từng tin vào một, hai, hoặc cả sáu hiểu lầm trên, cũng không có gì phải lo. Hầu hết mọi người bắt đầu hiểu một triết lý qua những mảnh ghép rời rạc, nghe loáng thoáng câu này câu kia rồi tự ráp lại theo cách của mình. Có một câu hỏi đáng dừng lại một nhịp trước khi đọc tiếp: mình đang thuận theo tự nhiên thật, hay đang mượn cụm từ "thuận tự nhiên" để biện minh cho việc mình không muốn đối diện với điều gì đó?

Dòng nước thuận theo địa hình mà chảy, nhưng nó vẫn chảy, vẫn tìm đường xuống thấp, vẫn len qua từng khe đá chứ không đứng yên một chỗ. Thuận tự nhiên cũng vậy, không phải ngừng sống, ngừng cảm xúc, ngừng cố gắng, mà là biết chảy đúng hướng, đúng nhịp, không gắng ép ngược dòng. Gỡ xong sáu hiểu lầm trên, có lẽ điều còn lại chỉ là tự hỏi mình đang chảy theo nhịp thật của mình, hay đang đứng yên một chỗ và gọi đó là bình an.

Câu hỏi thường gặp

Thuận tự nhiên có phải là không cần cố gắng gì không? Không. Thuận tự nhiên chỉ là không cưỡng ép kết quả trái quy luật, vẫn cần hành động đúng lúc, đúng cách, chỉ là không gồng ép mọi việc phải theo đúng ý mình.

Người trẻ, đang đi làm, đang nuôi con nhỏ có sống thuận tự nhiên được không? Có. Đây là một cách nhìn về đời sống, không phải đặc quyền của tuổi tác hay của giai đoạn đã nghỉ hưu.

Sống thuận tự nhiên có bắt phải kìm nén cảm xúc, lúc nào cũng phải bình thản không? Không. Cảm xúc là một phần tự nhiên của con người, điều cần tránh chỉ là cưỡng ép nó phải biến mất ngay lập tức.

Làm sao phân biệt thuận tự nhiên với việc sống thụ động, buông xuôi mọi thứ? Thuận tự nhiên vẫn hành động đúng quy luật, đúng thời điểm, còn thụ động là bỏ mặc, không làm gì rồi đổ cho hai chữ tự nhiên.