Canh Riêu Cua Và Ký Ức Đồng Quê

Với nhiều người lớn lên ở nông thôn, một bát canh riêu cua không bắt đầu từ căn bếp, mà bắt đầu từ một buổi chiều lội ruộng bắt cua. Trước khi có nồi canh nóng bốc hơi trên mâm cơm, đã có một chặng đường dài hơn thế nhiều, nhiều bùn hơn thế nhiều, và ồn ào hơn thế nhiều. Với không ít người, ký ức về món ăn này không nằm trọn trong lúc ngồi ăn, mà nằm rải rác suốt cả một buổi chiều đi bắt cua cùng anh chị em hay đám bạn cùng xóm, trước khi con cua nào kịp trở thành một bát canh.

Một buổi chiều, rủ nhau ra đồng

Chuyện thường bắt đầu rất giản dị. Người lớn còn đang nghỉ trưa hoặc bận việc đồng áng, đám trẻ con trong xóm tự rủ nhau, chỉ cần một đứa hô lên là cả bọn xách rổ, xách giỏ chạy ra khỏi nhà. Không ai phân công trước, không ai cần dặn dò kỹ lưỡng. Một chiếc giỏ tre cũ, đôi khi chỉ là cái rổ nhựa sứt quai, thế là đủ cho một buổi đi bắt cua.

Ra tới bờ ruộng, việc đầu tiên luôn là xắn quần lên thật cao, có đứa còn quên mất và để ướt sũng cả gấu quần mà chẳng bận tâm. Bùn dưới chân mềm và mát, khác hẳn cảm giác đi trên nền xi măng ở nhà. Có người thấy ghê khi lần đầu giẫm phải một khoảng bùn sâu tới mắt cá, nhưng chỉ vài phút sau, cái ghê đó biến mất, nhường chỗ cho sự háo hức đi tìm hang cua đầu tiên trong ngày.

Cua giấu mình dưới gốc rạ

Cua đồng ít khi lộ mặt giữa ban ngày. Chúng nép mình trong những hang nhỏ dưới gốc rạ, dưới lớp bùn ở mép ruộng, hoặc ẩn dưới một tảng đất vỡ ven bờ. Người bắt cua giỏi không phải người chạy nhanh nhất, mà là người kiên nhẫn dò từng gốc rạ, luồn tay xuống lớp bùn, cảm nhận bằng đầu ngón tay trước khi mắt kịp nhìn thấy gì.

Thỉnh thoảng, một con cua kẹp trúng ngón tay khiến cả đám giật mình la ré lên, rồi lại cười ầm cả một khúc đồng. Có đứa vừa xuýt xoa đau vừa không chịu bỏ cuộc, tay vẫn mò tiếp sang gốc rạ bên cạnh. Bắt được một con cua to, cả nhóm xúm lại xem, giơ lên khoe như vừa tìm được một món quà. Ai cũng ngầm so xem giỏ của mình đã đầy tới đâu so với đứa đi cạnh, dù chẳng ai thật sự tính hơn thua, chỉ là một trò chơi nhỏ giữa buổi chiều dài.

Nắng chiều đổ dài trên mặt ruộng, tiếng cười đùa vang lên giữa những thửa lúa vừa gặt xong, xen giữa tiếng nước bì bõm mỗi khi có đứa trượt chân. Không có màn hình nào, không có ai giục về, chỉ có một cánh đồng và một buổi chiều dường như dài vô tận.

Giỏ cua đầy, và niềm vui khi xách về

Đến khi nắng bắt đầu nhạt, cả nhóm mới chịu quay vào, chân tay lấm lem, giỏ cua đứa nào đứa nấy đều nặng tay hơn lúc đi. Con đường về nhà, dù chỉ là một đoạn bờ ruộng quen thuộc, hôm đó bỗng thấy ngắn hơn hẳn, vì ai cũng háo hức muốn về khoe thành quả trước tiên.

Xách giỏ cua đầy bước vào sân, nhiều đứa trẻ nhớ mãi cảm giác được mẹ nhìn vào giỏ, khen một câu ngắn gọn kiểu "hôm nay bắt được nhiều đấy", rồi mỉm cười xoa đầu. Niềm vui khi đó không hẳn vì biết tối nay sẽ có một bát canh ngon, mà vì cảm giác mình vừa làm được một việc có ích cho cả nhà, bằng chính đôi tay lấm bùn của mình. Phần còn lại, từ giỏ cua đó biến thành một bát canh nóng trên mâm cơm ra sao, là chuyện của người lớn trong gian bếp, khác hẳn với chuyện của đám trẻ ngoài đồng vừa kể ở trên. Cả một buổi tỉ mỉ trong bếp để giỏ cua ấy trở thành một nồi nước canh thơm đã được kể ở một bài viết khác, canh cua rau đay, hương vị của mùa hè, còn bài này chỉ muốn dừng lại ở buổi chiều ngoài ruộng, trước khi con cua nào kịp bước vào bếp.

Một bát riêu, và những món ăn khác cũng lớn lên cùng tuổi thơ

Riêu cua thường được nấu đậm và chua nhẹ hơn nhờ thêm cà chua, gần với vị của một bát bún riêu hơn là vị thanh mát của canh cua nấu cùng rau đay, mồng tơi. Nhưng dù nấu theo cách nào, phần cua trong cả hai món đều có thể bắt đầu từ cùng một buổi chiều lội ruộng như vậy, chỉ là sau đó rẽ sang hai hướng chế biến khác nhau trên mâm cơm mỗi nhà.

Trẻ con ở thành phố bây giờ hiếm khi có một buổi chiều như thế. Cua đã có sẵn trong túi ni lông ở chợ, hoặc thậm chí đã được xay nhuyễn đóng hộp bán trong siêu thị, chỉ việc mua về nấu. Tiện hơn hẳn, nhưng cũng lặng lẽ lấy đi mất cả một hành trình. Có khi nào một món ăn trở nên khó quên không phải vì hương vị, mà vì cách người ta có được nó. Với nhiều người lớn lên ở quê, con cua trong bát canh không đáng nhớ bằng buổi chiều đã bỏ ra để tìm được nó. Đây cũng là điều chung của không ít những món ăn lớn lên cùng tuổi thơ, gắn liền với công sức tự tay bỏ ra hơn là với chính món ăn trên mâm cơm.

Cánh đồng sau vụ gặt, gốc rạ khô cong dưới nắng, rồi lại mềm ra sau một trận mưa, cứ lặp lại như vậy qua bao mùa, mang theo một lứa trẻ con khác lớn lên và đi qua nó. Có lẽ điều còn lại sau cùng không phải là vị của bát canh riêu cua, mà là cảm giác của một đôi chân trần lội trong bùn mát, giữa tiếng cười của những đứa trẻ chưa từng nghĩ tới việc phải vội vàng.

Câu hỏi thường gặp

Canh riêu cua khác canh cua rau đay ở điểm nào? Riêu cua thường nấu cùng cà chua nên đậm và chua nhẹ hơn, gần với vị bún riêu, trong khi canh cua rau đay thiên về vị thanh mát nhờ nấu cùng rau đay và mồng tơi, hợp với những ngày oi bức của mùa hè.

Bắt cua ngoài đồng có nguy hiểm không? Việc lội ruộng luôn cần cẩn thận vì có thể trơn trượt hoặc bị cua kẹp nhẹ vào tay, nhưng với trẻ em ở nông thôn ngày trước, đây vẫn là một hoạt động ngoài trời quen thuộc, thường đi theo nhóm và có người lớn biết chuyện.

Vì sao nhiều người vẫn nhớ rõ buổi đi bắt cua hơn cả bữa ăn sau đó? Vì trải nghiệm ngoài đồng gắn với cảm giác, tiếng cười và công sức bỏ ra, những thứ thường đọng lại lâu hơn một bữa ăn diễn ra trong ít phút.

Trẻ con thành phố bây giờ có thể có trải nghiệm tương tự ở đâu? Một số vùng ven đô hoặc các chuyến về quê dịp hè vẫn còn ruộng để trải nghiệm, dù không còn phổ biến như trước, và luôn cần người lớn đi cùng để an toàn.

Cua đồng mua sẵn ngoài chợ có khác gì cua tự bắt không? Về phần nấu nướng thì gần như không khác nhau nhiều, sự khác biệt chủ yếu nằm ở ký ức và công sức của người từng tự tay bắt cua, điều mà cua mua sẵn không thể mang lại.