Điều Gì Xảy Ra Khi Chúng Ta Ngồi Quá Nhiều

Một ao nước không có dòng chảy ra vào sẽ dần trở nên tù đọng, dù nước vẫn còn đầy trong đó. Không phải vì thiếu nước, mà vì nước không được lưu thông. Cơ thể khi ngồi quá lâu một chỗ cũng rơi vào một trạng thái gần giống vậy: máu vẫn đang chảy, cơ vẫn còn đó, nhưng mọi thứ chậm lại, ứ đọng ở những vùng ít được cử động, đặc biệt là hai chân và vùng lưng dưới. Ngồi quá nhiều không gây hại vì một lần ngồi lâu, mà vì nó lặp lại thành một nhịp sống kéo dài suốt nhiều năm mà người ta ít khi nhận ra.

Điều nhiều người hiểu nhầm về việc ngồi

Nhiều người nghĩ ngồi là một trạng thái trung tính, không tốt không xấu, miễn không kèm theo việc ăn uống thiếu lành mạnh. Nhưng cơ thể không phản ứng với việc ngồi theo cách trung tính như vậy. Ngồi liên tục nhiều giờ, dù người đó có tập thể dục đều đặn vào buổi sáng hay buổi tối, vẫn tạo ra một kiểu áp lực riêng lên cơ thể trong suốt những giờ ngồi đó. Một buổi tập ba mươi phút không xóa hết ảnh hưởng của tám giờ ngồi liền sau đó. Đây là điều khiến nhiều người bất ngờ, vì họ vẫn nghĩ mình đã vận động đủ chỉ vì có tập luyện vào một khung giờ cố định trong ngày.

Điều gì thật sự diễn ra khi cơ thể ngồi quá lâu

Trước hết, máu ở hai chân lưu thông chậm hơn khi các cơ ở đó ít được co duỗi. Cơ bắp chân, đặc biệt là vùng bắp chân, đóng vai trò như một lớp bơm phụ giúp đẩy máu trở về tim; khi ngồi lâu, lớp bơm này gần như ngừng hoạt động, khiến máu dễ ứ lại phía dưới. Bên cạnh đó, vùng lưng dưới và hông phải giữ nguyên một góc gập trong nhiều giờ liền, khiến các cơ ở đó dần trở nên căng cứng, còn nhóm cơ ở phía trước hông có xu hướng ngắn lại theo thời gian. Cuối cùng, việc ngồi lâu cũng khiến cơ thể tiêu hao ít năng lượng hơn trong suốt cả ngày so với khi đứng hoặc di chuyển, dù bản thân điều này nghe có vẻ nhỏ nhưng lại lặp lại đều đặn suốt nhiều năm.

Có một điều nữa ít người liên hệ tới việc ngồi nhiều, đó là cảm giác uể oải vào cuối buổi chiều. Nhiều người nghĩ đó là vì làm việc mệt, nhưng phần lớn lại là vì cơ thể đã ở trạng thái gần như bất động quá lâu, chứ không phải vì làm việc quá nặng. Cơ bắp không được co duỗi trong nhiều giờ liền cũng gửi ít tín hiệu tỉnh táo hơn tới cơ thể so với khi được vận động, và đó là lý do một người ngồi lì cả buổi chiều thường thấy mệt mỏi hơn một người có xen vài lần đứng lên đi lại, dù cả hai làm cùng một lượng việc.

Vì sao chỉ tập thể dục buổi sáng là chưa đủ

Đây là góc nhìn ít người nghĩ tới. Một người tập luyện đều đặn ba mươi đến bốn mươi lăm phút mỗi sáng, nhưng sau đó ngồi làm việc liên tục bảy tám giờ, vẫn có thể gặp những dấu hiệu như mỏi lưng, tê chân, uể oải cuối ngày, giống như một người hoàn toàn không tập luyện. Lý do nằm ở việc cơ thể phản ứng với tổng thời gian ngồi trong cả ngày, không chỉ với việc có tập hay không. Một khoảng vận động ngắn xen giữa những giờ ngồi, dù chỉ vài phút đứng lên đi lại, thường tạo ra sự khác biệt rõ hơn nhiều người tưởng, vì nó phá vỡ đúng thứ đang gây ra vấn đề, là sự bất động kéo dài liên tục.

Cách phá vỡ nhịp ngồi một cách nhẹ nhàng

Không cần phải từ bỏ công việc bàn giấy hay tìm một công việc khác để vận động nhiều hơn. Điều cần làm đơn giản hơn nhiều: chia nhỏ thời gian ngồi bằng những lần đứng dậy ngắn. Có thể đặt một lời nhắc cứ mỗi bốn mươi lăm phút để đứng lên, đi vài bước, vươn người một chút trước khi ngồi lại. Uống nước rải đều trong ngày cũng là một cách gián tiếp buộc cơ thể phải đứng lên thường xuyên hơn, vì mỗi lần cần đi lấy nước hoặc đi vệ sinh là một lần cơ thể được chuyển động. Nếu công việc cho phép, đứng lên khi nghe điện thoại, hoặc đứng khi họp nhóm nhỏ, cũng là những khoảng vận động nhỏ đáng giá. Với những ai làm việc ở nhà, việc dời điện thoại hoặc ấm trà ra xa khỏi tầm tay một chút, thay vì để ngay cạnh bàn, cũng là một cách buộc mình phải đứng lên nhiều lần hơn trong ngày mà không cần nhớ tới việc đó một cách chủ động. Với người phải ngồi làm việc gần như cả ngày, việc hiểu thêm đi bộ tốt cho cơ thể tới mức nào có thể là một động lực để tranh thủ những đoạn đi bộ ngắn giữa giờ, còn nếu đã quen ngồi lâu và giờ mới bắt đầu vận động lại, nên đọc thêm về việc khởi động trước khi tập có thật sự cần thiết để tránh làm cơ thể quá tải ngay từ những buổi đầu. Nhìn rộng hơn, cách nghĩ đúng đắn nhất vẫn là xem cơ thể được tạo ra để vận động mỗi ngày, và việc ngồi quá nhiều chỉ là một cách cụ thể mà nhịp sống hiện đại đang đi ngược lại điều đó.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu chân sưng, đổi màu, hoặc đau nhức bất thường sau những khoảng ngồi lâu, nếu cảm thấy tê buốt lan xuống chân kéo dài dù đã đứng lên vận động, hoặc nếu đau lưng ngày càng nặng hơn dù đã thử điều chỉnh tư thế và tăng vận động, đây là những dấu hiệu nên được bác sĩ kiểm tra trực tiếp, vì có thể liên quan tới những vấn đề cần chẩn đoán chuyên môn, không chỉ là mỏi cơ thông thường.

Những câu hỏi thường gặp

Ngồi bao nhiêu giờ mỗi ngày được coi là quá nhiều? Không có một mốc cứng cho mọi người, nhưng ngồi liên tục nhiều giờ không đứng lên là điều nên tránh, bất kể tổng số giờ ngồi trong ngày là bao nhiêu.

Tập thể dục buổi sáng có bù được việc ngồi cả ngày không? Có giúp một phần, nhưng không thay được việc đứng lên vận động rải đều trong những giờ ngồi làm việc.

Đứng làm việc thay ngồi có tốt hơn hoàn toàn không? Không hẳn tốt hơn hoàn toàn, vì đứng yên một chỗ quá lâu cũng có thể gây mỏi. Xen kẽ đứng và ngồi, kèm vận động ngắn, vẫn là cách hợp lý nhất.

Người làm việc bàn giấy nên đứng lên bao lâu một lần? Nhiều người thấy dễ chịu hơn khi đứng lên vài phút sau mỗi ba mươi tới bốn mươi lăm phút ngồi liên tục.

Ngồi nhiều có phải nguyên nhân duy nhất gây mỏi lưng không? Không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất ở người làm việc bàn giấy nhiều năm.

Nước tù không cần một cơn lũ để trong trở lại, nó chỉ cần một dòng chảy nhỏ, đều đặn. Cơ thể ngồi lâu cũng vậy, nó không cần một buổi tập cực nhọc, chỉ cần được đứng lên thường xuyên hơn.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.