Khô Mắt Là Gì Và Vì Sao Ngày Càng Phổ Biến

Khô mắt là tình trạng lớp nước mắt bao phủ bề mặt mắt không đủ hoặc bốc hơi quá nhanh, khiến mắt cộm, rát, mỏi và đôi khi nhìn mờ thoáng qua. Đây không còn là chuyện riêng của người lớn tuổi như nhiều người vẫn nghĩ, mà đang trở nên phổ biến hơn ở cả người trẻ, phần lớn vì lối sống hiện đại vô tình khiến lớp nước mắt tự nhiên của mắt cạn nhanh hơn tốc độ nó được bổ sung, giống một giếng nước bị rút liên tục mà ít khi được tiếp đầy trở lại.

Điều nhiều người hiểu nhầm về khô mắt

Nhiều người nghĩ khô mắt chỉ xảy ra khi cảm thấy rõ ràng khó chịu, cộm rát hay có cảm giác như có cát trong mắt. Thực tế, một dấu hiệu dễ gây nhầm lẫn là mắt chảy nước liên tục, khiến nhiều người nghĩ mắt mình đang thừa nước mắt chứ không phải thiếu. Đôi khi đây lại là phản ứng bù trừ của mắt khi bề mặt bị khô và kích ứng, cơ thể tiết ra nhiều nước mắt hơn để cố gắng làm dịu, nhưng loại nước mắt phản xạ này thường không đủ chất nhờn cần thiết để giữ ẩm lâu dài như lớp nước mắt tự nhiên vốn có. Vì vậy, mắt chảy nước nhiều không có nghĩa là mắt không khô, đôi khi lại là một tín hiệu ngược lại.

Vì sao khô mắt ngày càng phổ biến hơn trước

Lớp nước mắt bảo vệ bề mặt mắt giống như nguồn nước nuôi dưỡng một cái giếng nhỏ, cần cả nguồn cấp đều đặn lẫn ít bị rút cạn quá nhanh mới giữ được mực nước ổn định. Trong cuộc sống hiện đại, cả hai yếu tố này đều bị ảnh hưởng: việc nhìn màn hình liên tục khiến tần suất chớp mắt giảm hẳn, làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn trước khi được bổ sung đủ, trong khi môi trường máy lạnh phổ biến ở văn phòng và nhà ở lại hút bớt độ ẩm trong không khí xung quanh mắt. Theo tuổi tác, tuyến lệ cũng hoạt động kém hiệu quả hơn, giống như một mạch nước ngầm yếu dần theo năm tháng, khiến giếng càng dễ cạn hơn nếu không được chú ý bổ sung.

Những yếu tố khiến mắt dễ khô hơn trong cuộc sống hiện đại

Bên cạnh thời gian nhìn màn hình và máy lạnh, còn nhiều yếu tố khác âm thầm góp phần vào tình trạng khô mắt. Người đeo kính áp tròng thường xuyên dễ gặp khô mắt hơn vì kính áp tròng có thể hấp thụ bớt độ ẩm tự nhiên trên bề mặt mắt. Gió từ quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, dù mát mẻ dễ chịu, cũng làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn bình thường. Không khí ô nhiễm hoặc nhiều bụi ở khu vực đô thị cũng có thể kích ứng bề mặt mắt, khiến cảm giác khô và cộm rõ rệt hơn vào những ngày trời hanh khô hoặc nhiều gió. Một số loại thuốc thông dụng như thuốc dị ứng hoặc thuốc lợi tiểu cũng có thể khiến cơ thể tiết ít nước mắt hơn, một tác dụng phụ mà không phải ai cũng để ý liên hệ với cảm giác khô mắt của mình.

Khô mắt có liên quan gì đến tuổi tác và nội tiết

Ngoài những yếu tố từ lối sống hiện đại, tuổi tác cũng là một mạch nguồn quan trọng của tình trạng khô mắt. Tuyến lệ, giống như bất kỳ tuyến tiết nào trong cơ thể, có xu hướng hoạt động kém nhạy bén hơn theo năm tháng, khiến lượng nước mắt tiết ra tự nhiên giảm dần dù không có bệnh lý cụ thể nào can thiệp. Phụ nữ ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh cũng thường nhận thấy mắt khô rõ rệt hơn, một thay đổi liên quan đến nội tiết tố trong cơ thể ở giai đoạn này. Đây là lý do vì sao cùng một thói quen sinh hoạt, người lớn tuổi thường cảm nhận khô mắt sớm và rõ hơn so với người trẻ, dù cả hai đều làm việc trước màn hình cùng một khoảng thời gian mỗi ngày.

Cách giúp mắt giữ đủ độ ẩm mỗi ngày

Trước hết, uống đủ nước trong ngày vẫn là nền tảng chung tốt cho cơ thể, trong đó có việc duy trì lớp nước mắt tự nhiên. Bên cạnh đó, đặt một chậu nước nhỏ hoặc máy tạo ẩm trong phòng có máy lạnh giúp không khí bớt khô, đỡ rút ẩm từ bề mặt mắt. Ngoài ra, chủ động chớp mắt đầy đủ khi làm việc với màn hình, thay vì để mắt mở lâu một cách vô thức, cũng giúp lớp nước mắt được dàn đều hơn. Tránh để quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào mặt cũng là một điều chỉnh nhỏ nhưng hiệu quả. Với những ngày cảm thấy mắt đặc biệt khô, một số người dùng thêm nước mắt nhân tạo không cần kê đơn để làm dịu tạm thời, nhưng nên hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ nếu cần dùng thường xuyên.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu cảm giác khô mắt kéo dài dù đã điều chỉnh thói quen sinh hoạt, nếu mắt đỏ kèm đau nhức, nhìn mờ dao động trong ngày, hoặc cảm giác như có dị vật trong mắt không biến mất sau vài ngày, đây là những dấu hiệu nên được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra để xác định nguyên nhân cụ thể và hướng xử lý phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp

Khô mắt có phải chỉ xảy ra ở người lớn tuổi không? Không hẳn. Khô mắt ngày càng phổ biến ở cả người trẻ, chủ yếu do thời gian nhìn màn hình nhiều và môi trường máy lạnh thường xuyên.

Vì sao mắt chảy nước nhiều mà vẫn được gọi là khô mắt? Vì đó có thể là phản ứng bù trừ khi bề mặt mắt bị khô và kích ứng, loại nước mắt phản xạ này không giữ ẩm lâu dài như nước mắt tự nhiên.

Dùng nước mắt nhân tạo mỗi ngày có an toàn không? Với loại không cần kê đơn, nhiều người có thể dùng khi cần, nhưng nếu phải dùng thường xuyên và kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Đeo kính áp tròng có làm mắt khô hơn không? Có thể, vì kính áp tròng nằm trực tiếp trên bề mặt mắt và có thể hấp thụ bớt độ ẩm tự nhiên trong quá trình sử dụng.

Phụ nữ ở tuổi mãn kinh có dễ khô mắt hơn không? Có, vì sự thay đổi nội tiết tố trong giai đoạn này thường ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến lệ, khiến mắt dễ khô hơn so với trước.

Một cái giếng không cần một trận mưa lớn để đầy trở lại, nó chỉ cần được tiếp nước đều đặn và không bị rút cạn quá nhanh mỗi ngày. Đôi mắt cũng vậy, chỉ cần vài thói quen nhỏ được giữ đều, là đủ để lớp nước mắt tự nhiên luôn ở mức vừa đủ cho một ngày dài.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.