Mắt Khi Nhìn Màn Hình Quá Lâu

Nhìn màn hình máy tính hay điện thoại quá lâu không làm hỏng mắt vĩnh viễn như nhiều người vẫn lo, nhưng nó khiến mắt mỏi nhanh hơn hẳn so với các hoạt động nhìn khác. Nguyên nhân chính không nằm ở ánh sáng phát ra từ màn hình, mà ở việc mắt phải giữ nguyên một khoảng cách lấy nét trong thời gian dài, giống một bánh xe quay liên tục ở cùng một tốc độ mà không được nghỉ hay tra dầu, dần sinh ra ma sát và nóng lên. Hiểu đúng nguyên nhân giúp việc chăm sóc mắt trở nên đơn giản hơn nhiều so với việc chỉ cố giảm thời gian dùng thiết bị.

Điều nhiều người hiểu nhầm về mỏi mắt do màn hình

Nhiều người nghĩ ánh sáng xanh từ màn hình đang âm thầm gây tổn thương cho mắt theo thời gian, giống như một dạng bức xạ có hại. Thực tế, phần lớn cảm giác mỏi mắt, khô rát, hay nhìn mờ tạm thời sau nhiều giờ làm việc với máy tính đến từ hai nguyên nhân rất đời thường hơn nhiều: tần suất chớp mắt giảm hẳn khi tập trung nhìn màn hình, và cơ mắt phải duy trì trạng thái lấy nét liên tục ở một khoảng cách cố định. Đây là lý do hiện tượng này được gọi là mỏi mắt kỹ thuật số, một trạng thái tạm thời do thói quen sử dụng mắt, chứ không phải một tổn thương lâu dài ở cấu trúc mắt.

Vì sao mắt mỏi nhanh hơn khi nhìn màn hình

Bình thường, một người chớp mắt khoảng mười lăm đến hai mươi lần mỗi phút để giữ bề mặt mắt luôn ẩm và sạch. Nhưng khi tập trung đọc chữ hay theo dõi màn hình, tần suất chớp mắt giảm xuống chỉ còn một nửa, đôi khi ít hơn, khiến lớp nước mắt trên bề mặt mắt bốc hơi nhanh hơn tốc độ được bổ sung. Cùng lúc đó, cơ mắt phải giữ nguyên trạng thái lấy nét ở một khoảng cách cố định trong hàng giờ liền, không có những lần thay đổi khoảng cách nhìn tự nhiên như khi làm việc ngoài trời hay trò chuyện trực tiếp với người khác. Hai điều này cộng lại giống hệt một bánh xe phải quay liên tục không nghỉ, tuy không hỏng ngay lập tức nhưng chắc chắn sẽ phát ra tiếng cọt kẹt của sự mỏi mệt nếu không được dừng lại đúng lúc.

Quy tắc hai mươi phút và những cách giúp mắt được nghỉ

Một cách đơn giản và được nhiều người áp dụng là quy tắc hai mươi, hai mươi, hai mươi: cứ khoảng hai mươi phút nhìn màn hình, hãy nhìn ra một vật ở xa khoảng sáu mét trong vòng hai mươi giây. Việc này giúp cơ mắt có cơ hội thay đổi khoảng cách lấy nét, giống như để bánh xe được nghỉ một nhịp giữa những vòng quay liên tục. Bên cạnh đó, chủ động chớp mắt nhiều hơn trong lúc làm việc, thay vì để nó diễn ra một cách vô thức và thưa dần, cũng giúp bề mặt mắt được giữ ẩm tốt hơn. Với những ai làm việc trong phòng máy lạnh cả ngày, không khí khô càng khiến tình trạng này rõ rệt hơn, nên tình trạng khô mắt đi kèm cũng đáng được chú ý riêng chứ không chỉ dừng lại ở việc mỏi mắt thông thường.

Tư thế và ánh sáng phòng cũng ảnh hưởng đến mắt

Nhiều người chỉ chú ý đến thời gian nhìn màn hình mà quên rằng vị trí đặt màn hình và ánh sáng xung quanh cũng góp phần không nhỏ. Màn hình đặt ngang tầm mắt hoặc hơi thấp hơn một chút giúp mắt không phải mở to để nhìn lên, một tư thế dễ khiến bề mặt mắt tiếp xúc với không khí nhiều hơn và khô nhanh hơn. Ánh sáng phòng nên tương đối gần với độ sáng màn hình, tránh trường hợp ngồi trong phòng tối mà màn hình lại quá sáng, vì sự chênh lệch này buộc đồng tử phải liên tục điều chỉnh. Khoảng cách từ mắt đến màn hình bằng khoảng một cánh tay cũng là một mức hợp lý cho hầu hết mọi người, không quá gần khiến mắt phải gắng sức nhiều, cũng không quá xa khiến phải nheo mắt để đọc.

Ai dễ mỏi mắt hơn khi dùng màn hình cả ngày

Không phải ai cũng mỏi mắt như nhau khi làm việc với máy tính cùng một khoảng thời gian. Người đã đeo kính cận, viễn hoặc loạn thị nhưng dùng độ kính không còn chính xác thường mỏi mắt nhanh hơn, vì mắt phải gắng sức bù đắp cho phần lệch độ đó suốt nhiều giờ liền. Người làm việc trong phòng máy lạnh liên tục, nơi độ ẩm không khí thấp, cũng dễ cảm thấy khô và mỏi mắt hơn so với người làm việc trong môi trường thoáng khí tự nhiên. Ngoài ra, những ai có thói quen cúi sát màn hình để nhìn cho rõ, thay vì ngồi ở khoảng cách vừa phải, cũng vô tình khiến mắt phải gắng sức lấy nét nhiều hơn mức cần thiết trong suốt ngày làm việc.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu cảm giác mỏi mắt vẫn kéo dài dù đã nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen nhìn màn hình, nếu mắt nhìn mờ không hồi phục sau khi rời khỏi màn hình một lúc lâu, nếu đau đầu xuất hiện thường xuyên gắn liền với thời gian làm việc trước máy tính, hoặc mắt đỏ kéo dài kèm cảm giác cộm rát, đây là những dấu hiệu nên được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra thay vì tự điều chỉnh thêm.

Những câu hỏi thường gặp

Ánh sáng xanh từ màn hình có thực sự gây hại cho mắt không? Bằng chứng hiện có cho thấy phần lớn khó chịu ở mắt khi dùng màn hình đến từ việc giảm chớp mắt và lấy nét liên tục, hơn là từ chính ánh sáng xanh.

Kính lọc ánh sáng xanh có cần thiết không? Với nhiều người, kính này có thể giúp cảm thấy dễ chịu hơn khi dùng máy tính ban đêm, nhưng thói quen nghỉ mắt đều đặn vẫn quan trọng hơn.

Vì sao mắt mỏi nhiều hơn vào cuối ngày làm việc? Vì cơ mắt đã phải duy trì trạng thái lấy nét liên tục trong nhiều giờ, cộng dồn theo thời gian giống như một bộ phận vận hành liên tục không nghỉ.

Có nên giảm độ sáng màn hình để đỡ mỏi mắt không? Nên điều chỉnh độ sáng màn hình gần với ánh sáng xung quanh, không nhất thiết phải giảm quá thấp nếu điều đó khiến chữ khó đọc hơn.

Ngồi làm việc bao lâu thì nên cho mắt nghỉ một lần? Nhiều người thấy quy tắc nghỉ mắt sau mỗi hai mươi phút nhìn màn hình là một nhịp vừa phải và dễ duy trì trong ngày làm việc.

Một bánh xe không cần dừng hẳn để tránh mòn, nó chỉ cần được nghỉ một nhịp và tra dầu đều đặn để tiếp tục quay êm. Đôi mắt trước màn hình cũng vậy, không cần tránh hẳn thiết bị điện tử, chỉ cần những khoảng nghỉ nhỏ và đều để tiếp tục làm việc mà không mỏi mệt.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.