Não Bộ Khi Chúng Ta Tập Thể Dục

Khi chúng ta tập thể dục, não bộ nhận được nhiều máu và oxy hơn hẳn so với lúc ngồi yên, và điều này khiến nhiều vùng vốn hoạt động khá lặng lẽ trong ngày bỗng trở nên tích cực hơn. Đó là lý do sau một buổi đi bộ hay đạp xe, nhiều người thấy đầu óc tỉnh táo, dễ tập trung hơn hẳn so với trước khi vận động, dù chỉ vừa làm một việc tưởng như chẳng liên quan gì đến suy nghĩ. Đây không phải cảm giác chỉ có ở người trẻ hay người tập luyện chuyên nghiệp, mà xảy ra ở hầu hết mọi người, kể cả người lớn tuổi mới bắt đầu tập lại sau một thời gian dài ngồi yên.

Một thành phố bỗng lên đèn

Hãy hình dung não bộ như một thành phố về đêm. Khi ngồi yên nhiều giờ liền, chỉ một vài khu vực trong thành phố đó còn sáng đèn, phần lớn các con phố khác chìm trong im lặng vì không có đủ dòng người, dòng xe, tức là dòng máu, lưu thông qua. Ngay khi cơ thể bắt đầu vận động, tim bơm máu nhanh và mạnh hơn, và một lượng máu giàu oxy lớn hơn được đưa lên não, thay vì phần lớn dồn về nhóm cơ đang cần nghỉ ngơi như lúc ngồi lâu một chỗ. Nhiều khu vực trước đó tối lại bỗng sáng đèn trở lại, các con phố hoạt động nhộn nhịp hơn, và cảm giác đó chính là sự tỉnh táo, sự minh mẫn mà nhiều người nhận ra rất rõ ngay sau một buổi vận động, dù trước đó có thể đang cảm thấy uể oải, đầu óc nặng nề. Điều đáng chú ý là ánh đèn ở thành phố này không bật lên ngay lập tức khi vừa bắt đầu bước những bước đầu tiên, nó cần một khoảng thời gian ngắn để dòng máu thật sự tăng lên và lan tỏa đều, thường chỉ vài phút sau khi cơ thể bắt đầu chuyển động liên tục.

Điều xảy ra ngay trong lúc đang vận động

Trong lúc cơ thể đang chuyển động, không chỉ dòng máu lên não tăng lên, mà cảm giác chung của tâm trạng cũng thường dịu và nhẹ đi. Nhiều người thấy lòng bớt gồng, đầu óc bớt rối, dù trước khi ra khỏi nhà tâm trạng còn nặng nề vì một chuyện gì đó chưa giải quyết được. Đây không phải điều huyền bí, mà là một phản ứng khá đều đặn của cơ thể khi vận động, và nó thường xảy ra ngay cả với những buổi vận động rất nhẹ, không cần phải đổ mồ hôi nhiều hay tập luyện cường độ cao mới có cảm giác này. Nhiều người mang một mối lo cụ thể ra khỏi nhà trước buổi đi bộ, và khi quay về, mối lo đó vẫn còn đó, nhưng cách nhìn vào nó đã khác đi một chút, bớt gay gắt hơn, đôi khi chỉ vì đầu óc đã có một khoảng nghỉ thật sự giữa những suy nghĩ lặp đi lặp lại.

Vận động đều đặn và trí nhớ theo thời gian

Nếu chỉ vận động một lần, thành phố sáng đèn rồi cũng dần tắt lại theo thời gian nghỉ ngơi sau đó. Nhưng nếu duy trì vận động đều trong nhiều tuần, nhiều tháng, một số khu vực của thành phố, đặc biệt là những khu vực liên quan đến ghi nhớ và học điều mới, dường như được giữ sáng lâu hơn, hoạt động ổn định hơn theo thời gian. Đây là lý do nhiều nghiên cứu về lối sống ghi nhận rằng người lớn tuổi duy trì vận động đều đặn thường giữ được sự minh mẫn, khả năng ghi nhớ những việc trong ngày tốt hơn so với người ít vận động, dù tuổi tác của cả hai không khác nhau nhiều. Sự khác biệt này thường không đến từ một buổi tập đặc biệt xuất sắc nào, mà từ việc lặp lại một hành động rất bình thường, hôm nay đi bộ một đoạn, ngày mai lại đi tiếp, tháng này qua tháng khác, giống như việc giữ cho một số con phố của thành phố luôn có người qua lại, để chúng không bao giờ hoàn toàn tắt đèn.

Loại vận động nào tác động rõ nhất đến não bộ

Những bài vận động nhịp nhàng, kéo dài đều đặn như đi bộ, đạp xe, khiêu vũ nhẹ thường có tác dụng tốt và bền hơn so với những đợt vận động ngắn, gấp gáp rồi dừng lại ngay. Một điều thú vị là vận động kết hợp với giao tiếp, chẳng hạn đi bộ cùng bạn bè, cùng người thân, thường mang lại lợi ích cho não bộ nhiều hơn so với vận động một mình trong im lặng, vì lúc đó não vừa được kích hoạt bởi chuyển động, vừa được kích hoạt bởi việc trò chuyện, lắng nghe, phản hồi qua lại.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nếu nhận thấy trí nhớ giảm sút rõ rệt, thường xuyên quên những việc vừa mới làm, lẫn lộn thời gian hoặc địa điểm quen thuộc, hoặc khó tập trung kéo dài dù đã duy trì vận động đều, đây là những dấu hiệu nên được bác sĩ kiểm tra kỹ, vì có thể có nguyên nhân khác cần được xác định sớm, không nên tự cho rằng đó chỉ là dấu hiệu tuổi tác bình thường và bỏ qua.

Những câu hỏi thường gặp

Vận động bao lâu mỗi lần thì có lợi cho não bộ? Ngay cả một buổi đi bộ ngắn khoảng mười lăm đến hai mươi phút cũng có thể tạo cảm giác tỉnh táo rõ rệt, không nhất thiết phải tập rất lâu.

Người lớn tuổi ít vận động có còn kịp cải thiện trí nhớ không? Có, việc bắt đầu vận động đều đặn ở bất kỳ tuổi nào vẫn mang lại lợi ích cho não bộ, chỉ cần bắt đầu từ từ và duy trì.

Vận động một mình có kém hiệu quả hơn vận động cùng người khác không? Không hẳn kém hiệu quả, nhưng vận động cùng người khác thường mang thêm lợi ích từ việc giao tiếp, nên có thể coi là một lựa chọn cộng thêm khi có điều kiện, không phải điều kiện bắt buộc để có được lợi ích cho não bộ.

Cảm giác đầu óc nhẹ sau khi tập kéo dài bao lâu? Thường kéo dài vài giờ sau buổi vận động, và với người duy trì đều đặn, cảm giác minh mẫn chung trong ngày cũng dần cải thiện.

Có cần loại vận động đặc biệt nào để tốt cho trí nhớ không? Không cần, những vận động nhịp nhàng quen thuộc như đi bộ, đạp xe đã đủ mang lại lợi ích, quan trọng là sự đều đặn hơn là chọn đúng một môn cụ thể.

Một cơ thể được vận động đều, có giấc ngủ đủ sâu vào ban đêm, thường cũng là một cơ thể mà não bộ được nghỉ ngơi và phục hồi tốt hơn, vì hai điều này luôn đi cùng nhau nhiều hơn người ta tưởng, chứ không phải hai chuyện tách biệt.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.