Bình An Không Phải Là Không Có Cảm Xúc Tiêu Cực

Bình an không phải là một ngày không còn buồn, không còn lo, không còn giận. Nhiều người chờ tới lúc lòng mình tuyệt đối phẳng lặng mới dám gọi đó là bình an, rồi mỗi lần buồn hay bực bội lại thấy như mình đang thất bại với chính sự an nhiên mình theo đuổi. Nhưng bình an chưa bao giờ là một trạng thái không có cảm xúc tiêu cực. Nó là khả năng ở yên được bên trong những cảm xúc ấy, mà không để chúng cuốn mình đi quá xa.

Điều nhiều người hiểu nhầm về bình an

Nhiều người hình dung bình an giống một mặt hồ không một gợn sóng, phẳng lặng tuyệt đối dù có chuyện gì xảy ra. Với hình dung đó, hễ trong lòng dấy lên một chút buồn, một chút giận, một chút bất an, người ta lập tức tự trách mình còn xa mới bình an được. Nhưng nếu bình an chỉ tồn tại khi không có bất kỳ cảm xúc khó chịu nào, thì gần như chẳng ai từng bình an, kể cả những người sống chậm rãi và tĩnh tại nhất. Cảm xúc tiêu cực không phải dấu hiệu cho thấy một người thất bại trong việc sống an nhiên — nó chỉ đơn giản là một phần của việc còn đang sống, còn đang cảm nhận trọn vẹn với đời. Có thể xem thêm góc nhìn này ở cảm xúc tiêu cực có thật sự hoàn toàn xấu.

Không ít người đến tuổi trung niên mới nhận ra, chính việc gồng để lúc nào cũng phải vui vẻ, phải điềm tĩnh, phải nói "không sao đâu" mới là thứ khiến họ mệt nhất. Ngay cả một buổi chiều bình yên bên con cháu cũng có phút chạnh lòng, có cơn bực dọc thoáng qua. Bình an không đòi hỏi loại bỏ hết những khoảnh khắc ấy, mà cho phép chúng đến rồi đi mà không kéo cả ngày, cả tuần theo sau. Xem thêm chúng ta không thể vui vẻ mọi lúc.

Bình an là khả năng ở yên giữa sóng gió

Có một hình ảnh gần với bình an hơn mặt hồ phẳng lặng: một cây tre trong gió. Gió lớn thổi qua, tre vẫn nghiêng, vẫn rung từng chiếc lá, thân tre vẫn uốn cong theo từng đợt gió mạnh. Nhưng gốc rễ của nó vẫn cắm chặt xuống đất, không bật lên, không gãy đổ. Cơn gió không tránh được, và tre cũng không cố đứng thẳng cứng để chống lại nó. Cái bền của tre không nằm ở việc không hề lay động, mà ở việc lay động xong vẫn đứng vững ở đúng chỗ của mình.

Bình an ở một người cũng vậy. Một người bình an vẫn buồn khi có chuyện đáng buồn, vẫn lo khi có điều đáng lo, vẫn giận khi bị đối xử không công bằng. Khác biệt nằm ở chỗ, những cảm xúc ấy đi qua họ như gió đi qua tre, làm rung một chút rồi dần lắng lại, thay vì bám riết, kéo dài, hoặc bị đẩy đi xa hơn bằng những suy nghĩ chồng chất thêm lên nó. Người bình an không cố dập tắt cơn buồn ngay khi nó vừa xuất hiện. Họ để nó có mặt, rồi để nó đi, đúng nhịp của nó.

Phân biệt bình an với vô cảm

Đây là chỗ dễ nhầm nhất. Nhiều người, sau một thời gian dài cố "buông bỏ" mọi cảm xúc, dần trở nên không còn cảm thấy gì nhiều nữa, kể cả với những điều lẽ ra đáng vui, đáng xúc động. Họ tưởng đó là bình an, vì bên ngoài trông rất điềm tĩnh, không phản ứng gì. Nhưng vô cảm và bình an là hai thứ khác hẳn nhau. Vô cảm là đóng cửa lại với cảm xúc, không cho nó vào nữa, để khỏi phải chịu đựng nó. Bình an là mở cửa đón cảm xúc vào, cảm nhận nó trọn vẹn, mà không để nó chiếm hết căn nhà.

Một người vô cảm có thể trông rất bình tĩnh trước một tin buồn, nhưng bên trong không phải họ đang an, mà là họ đang tê. Ngược lại, một người bình an hoàn toàn có thể rơi nước mắt trước một mất mát, có thể run lên vì lo lắng trước một quyết định lớn, nhưng họ vẫn ở đó, vẫn có mặt với cảm xúc của chính mình, thay vì trốn khỏi nó bằng cách không cảm nhận gì cả. Bình an cần cảm xúc để có chỗ mà thực hành. Vô cảm là một cách né tránh, không phải một hình thức bình an cao hơn.

Một cách thực hành nhỏ mỗi ngày

Không cần một kỹ thuật phức tạp để bắt đầu tập bình an theo nghĩa này. Chỉ cần một thói quen rất nhỏ: khi một cảm xúc khó chịu xuất hiện, thay vì cố đẩy nó đi hoặc chìm luôn vào nó, hãy thử gọi tên nó ra, chỉ trong đầu thôi cũng được. Một câu đơn giản như "à, mình đang buồn" hoặc "mình đang lo, ngay lúc này". Việc gọi tên tạo ra một khoảng cách nhỏ, vừa đủ để không bị cảm xúc cuốn đi hoàn toàn, mà cũng không phải chối bỏ nó.

Sau khi gọi tên, có thể tự hỏi mình thêm một câu: cảm xúc này đang muốn nói với mình điều gì? Không phải để phân tích cho ra ngọn ngành ngay lập tức, mà chỉ để nhắc mình rằng nó có mặt vì một lý do nào đó, không phải để làm phiền mình vô cớ. Làm điều này đều đặn, dần dần người ta nhận ra cảm xúc tiêu cực không còn đáng sợ như trước, vì mình đã biết cách ở cùng nó mà không bị nó kéo đi quá xa.

Có lẽ câu hỏi đáng hỏi không phải là "làm sao để không còn buồn, không còn lo nữa", mà là "mình có thể ở yên được bao lâu, khi cảm xúc ấy đang có mặt". Bình an không chờ ở phía cuối con đường, nơi mọi cảm xúc khó chịu đã biến mất. Nó ở ngay đây, mỗi lần mình chọn ở lại với lòng mình một nhịp lâu hơn, thay vì vội vàng xua đuổi hay chạy trốn.

Câu hỏi thường gặp

Bình an có nghĩa là không còn buồn, không còn giận nữa không? Không. Bình an vẫn có buồn, có giận, có lo, chỉ là những cảm xúc ấy không còn kéo dài và chi phối cả ngày như trước.

Làm sao phân biệt bình an với vô cảm? Vô cảm là không còn cảm nhận được gì, kể cả điều đáng vui. Bình an vẫn cảm nhận trọn vẹn, chỉ là không bị cảm xúc cuốn đi quá xa.

Vì sao cố gắng lúc nào cũng phải tích cực lại khiến người ta mệt hơn? Vì việc gồng để che giấu cảm xúc thật đòi hỏi rất nhiều sức, trong khi cảm xúc bị nén lại thường không biến mất mà chỉ chờ dịp bộc phát mạnh hơn.

Có cách nào để bình an hơn ngay khi đang buồn hoặc lo không? Có. Gọi tên cảm xúc đang có, cho nó một khoảng lặng để tồn tại, thay vì cố xua đi hay chìm hẳn vào nó, là một cách bắt đầu.

Lưu ý

Đây là góc nhìn chia sẻ từ Hiền triết Anh Minh, một nhân vật AI, không phải một chuyên gia tâm lý thật. Nếu điều bạn đang trải qua kéo dài hoặc nặng nề hơn một cuộc trò chuyện có thể giúp được, hãy tìm đến người thân hoặc chuyên gia tâm lý để được đồng hành đúng cách.