Con Người Giữ Được Sự Điềm Tĩnh

Một ngọn nến đặt trần giữa trời, chỉ một cơn gió nhẹ lướt qua cũng đủ khiến nó tắt phụt. Nhưng cùng ngọn nến đó, đặt trong một chiếc lồng kính, gió bên ngoài có thổi mạnh đến đâu, ngọn lửa bên trong vẫn cháy đều, không hề lay động. Điềm tĩnh của một người vận hành theo đúng cách đó. Nó không đến từ việc sống ở một nơi không có áp lực, không có biến động, mà đến từ việc có được một lớp chắn đủ vững bên trong, để hoàn cảnh bên ngoài không còn thổi tắt được mình.

Một ngọn nến trong lồng kính

Nhìn kỹ chiếc lồng kính sẽ thấy một điều dễ bị bỏ qua, nó không ngăn gió tồn tại. Gió vẫn thổi qua ngay bên ngoài lớp kính, có khi còn mạnh hơn lúc ngọn nến còn đứng trần. Cái lồng kính chỉ làm một việc, nó đặt một khoảng cách giữa gió và ngọn lửa, đủ để gió không còn chạm trực tiếp vào phần đang cháy. Ngọn lửa không hề bị cách ly khỏi thế giới, chỉ là giữa nó và cơn gió đó giờ có một lớp chắn.

Người điềm tĩnh cũng không sống trong một thế giới không có chuyện gì xảy ra. Họ vẫn gặp lời trách oan, vẫn đối diện tin xấu, vẫn có những ngày mọi thứ dồn tới cùng lúc như ai đó đang thổi một cơn gió lớn ngay sau lưng. Khác biệt không nằm ở việc gió có thổi hay không, mà ở việc có một lớp chắn nào đứng giữa cơn gió đó và phần dễ bị thổi tắt nhất trong họ.

Đây cũng là chỗ khác với một trạng thái khác đã được nói tới, bình an của một mặt ao không bị khuấy động. Bình an là khi không còn viên đá nào rơi xuống nữa, mặt nước tự nó lặng lại. Điềm tĩnh là một câu chuyện khác hẳn, nó không cần chờ đá ngừng rơi hay gió ngừng thổi. Nó là năng lực đứng giữa một cơn gió đang thổi thật, mà ngọn lửa vẫn không tắt.

Điềm tĩnh không phải là ngừng cảm, mà là có một khoảng dừng

Nhiều người hiểu điềm tĩnh là không còn thấy gì cả, nghe tin xấu mà mặt vẫn phẳng lặng, bị nói nặng mà lòng không dấy lên gì. Hiểu như vậy dễ khiến người ta tưởng cần dập tắt cảm xúc của mình trước, mới gọi là điềm tĩnh được. Nhưng ngọn lửa trong lồng kính không phải một thứ đã bị dập, nó vẫn là lửa thật, vẫn nóng, vẫn cháy, chỉ là có một khoảng cách giữa nó và cơn gió khiến gió không lay được nó ngay lập tức.

Người điềm tĩnh vẫn cảm nhận đủ đầy như bất kỳ ai khác. Họ vẫn tức khi bị xúc phạm, vẫn lo khi có chuyện bất trắc, vẫn buồn khi mất một điều quan trọng. Điều khác đi nằm ở khoảng giữa cái chạm vào và cái phản ứng ra. Ở người chưa có lớp chắn, cảm xúc vừa dấy lên đã lập tức bật thành lời nói, thành quyết định, thành một hành động khó thu lại. Ở người đã có lớp chắn, giữa lúc cảm xúc dấy lên và lúc họ phản hồi, có một khoảng dừng nhỏ, đủ để họ không hành động ngay từ chỗ đang nóng nhất.

Khoảng dừng đó thường chỉ vài giây, đôi khi ngắn hơn một hơi thở, nhưng lại là toàn bộ khác biệt giữa một phản ứng bốc đồng khiến người ta phải hối về sau, và một phản ứng vẫn giữ được mình dù đang ở giữa áp lực.

Lớp chắn ấy được xây từ đâu

Không ai sinh ra sẵn có một lồng kính quanh mình, lớp chắn đó phải được dựng lên qua thời gian, thường bắt đầu từ những việc rất nhỏ.

Trước hết, đó là một khoảng dừng được tập trước khi phản ứng. Có người tập cho mình một quy tắc đơn giản, hít vào chậm một nhịp trước khi trả lời một câu nói nặng, hoặc chờ qua một đêm trước khi gửi đi một tin nhắn viết lúc đang giận. Lặp lại đủ nhiều, nó dần trở thành một phản xạ, giống như lớp kính được ghép dần từng miếng quanh ngọn lửa.

Bên cạnh đó, một nền tảng giá trị đủ rõ cũng là một phần của lớp chắn. Người biết chắc điều gì mình coi trọng, điều gì mình không đánh đổi, sẽ ít bị lung lay bởi mỗi ý kiến trái chiều lướt qua. Không phải vì họ không nghe người khác, mà vì họ có một chỗ đứng bên trong để đối chiếu, thay vì để mỗi lời khen hay lời chê bên ngoài quyết định luôn tâm trạng của mình trong ngày. Một người không có chỗ đứng đó dễ giống ngọn nến đứng trần, mỗi luồng dư luận lướt qua đều có thể làm lung lay.

Và một phần hay bị xem nhẹ nhất, đó là một thói quen chăm sóc bản thân đều đặn, giấc ngủ đủ, một khoảng nghỉ trong ngày, một vài phút tĩnh lặng trước khi bước vào việc khó. Ngọn nến cần đủ dầu mới cháy được lâu, và một người thiếu ngủ, thiếu nghỉ, dồn việc liên tục không dừng, thường phản ứng bốc đồng hơn hẳn chính họ vào một ngày được nghỉ ngơi đủ. Lớp chắn có thể đã được xây, nhưng nếu dầu trong đèn đã cạn, ngọn lửa vẫn tắt trước một cơn gió mà ngày thường nó chịu được.

Đừng nhầm điềm tĩnh với vô cảm

Có một ranh giới cần giữ cho rõ. Vô cảm là dập tắt ngọn lửa để gió không còn gì mà thổi vào nữa. Điềm tĩnh là giữ cho ngọn lửa vẫn cháy, vẫn là lửa thật, chỉ là đặt nó sau một lớp chắn để gió không chạm được trực tiếp. Một bên là triệt tiêu cảm xúc, một bên là bảo vệ cảm xúc khỏi bị dập bởi mỗi cơn gió đi qua.

Người vô cảm khi nghe tin ai đó khó khăn thì không thấy gì cả, vì bên trong không còn lửa để mà rung lên. Người điềm tĩnh khi nghe tin đó vẫn thấy chạnh lòng, vẫn xót, chỉ là họ không để cái xót đó biến ngay thành một phản ứng hoảng loạn hay một lời nói vội vàng không giúp được gì cho ai. Ngọn lửa của họ vẫn ấm, chỉ là không bị gió thổi nghiêng ngả loạn xạ.

Nếu một người thấy mình càng ngày càng ít cảm nhận với mọi thứ, không còn vui thật, không còn buồn thật, đó không phải là điềm tĩnh đang lớn lên, mà có thể là ngọn lửa đang cạn dần vì thiếu dầu quá lâu. Lúc đó, điều cần làm không phải là tự hào vì đã "vững vàng hơn", mà là dừng lại xem mình đã bỏ quên việc chăm sóc chính mình bao lâu rồi.

Trở lại chiếc lồng kính

Không ai có thể dời ngọn nến của mình sang một nơi vĩnh viễn không có gió. Đời sống vẫn sẽ có những cơn gió lớn, những lúc mọi thứ dồn tới cùng lúc, những lời nói không dễ nghe. Điều nằm trong tay một người không phải là ngăn gió lại, mà là việc lớp chắn quanh ngọn lửa của mình có đủ vững chưa, và dầu trong đèn có còn đủ để cháy tới hết cơn gió đó không. Có lẽ câu hỏi đáng dừng lại không phải là làm sao để đời mình bớt gió, mà là lồng kính của mình đang được xây bằng gì, và đã lâu chưa mình chưa châm thêm dầu cho chính ngọn lửa của mình.

Câu hỏi thường gặp

Điềm tĩnh có phải là không còn cảm xúc mạnh nữa không? Không. Điềm tĩnh vẫn cảm nhận đủ đầy như bất kỳ ai, chỉ là có một khoảng dừng giữa lúc cảm xúc dấy lên và lúc phản ứng ra, để phản ứng đó không bốc đồng.

Điềm tĩnh khác gì với bình an? Bình an gần với một mặt ao không còn bị khuấy động, còn điềm tĩnh là năng lực giữ cho ngọn lửa bên trong không tắt ngay giữa một cơn gió đang thổi thật.

Làm sao để bắt đầu xây một lớp chắn cho riêng mình? Có thể bắt đầu từ việc nhỏ nhất, tập một khoảng dừng trước khi phản ứng, chẳng hạn hít vào chậm một nhịp trước khi trả lời một câu nói nặng.

Người lúc nào cũng bình thản có phải là người điềm tĩnh không? Chưa chắc. Nếu sự bình thản đó đi cùng việc không còn cảm nhận gì cả, đó có thể là dấu hiệu của sự cạn kiệt bên trong, không phải một lớp chắn đang vận hành tốt.