Con Người Sống Ổn Định Trước Biến Động

Giữa một cơn biển động thật sự, thân tàu chao đảo dữ dội, nghiêng bên này rồi ngả sang bên kia theo từng lớp sóng dồn tới. Người thủy thủ giữ được phương hướng không phải vì con tàu bỗng đứng yên. Sóng vẫn to, gió vẫn giật, thân tàu vẫn lắc lư như thường. Điều giữ họ khỏi lạc hướng là một vật rất nhỏ trên bong tàu: kim la bàn. Dù con tàu quay đủ mọi phía, kim la bàn vẫn luôn chỉ về một hướng cố định, không đổi theo từng cơn sóng. Con người cũng vậy. Sống ổn định trước biến động không có nghĩa là đợi hoàn cảnh lặng lại rồi mới yên tâm sống tiếp, mà là có một vài điều bên trong không đổi, dù mọi thứ quanh mình đang thay đổi liên tục.

Điều nhiều người hiểu nhầm về sự ổn định

Nhiều người nghĩ mình sẽ ổn định khi công việc không còn xáo trộn, khi nơi sống không phải đổi nữa, khi xã hội thôi biến động. Cách hiểu này đặt sự ổn định vào tay hoàn cảnh, một thứ mình không kiểm soát được. Mà hoàn cảnh thì hiếm khi chịu đứng yên lâu để chờ ai đó cảm thấy an tâm. Công việc đổi, nơi sống đổi, những người quen thuộc quanh mình cũng đổi theo năm tháng. Nếu ổn định chỉ tồn tại khi biển lặng, hầu như không có mấy khoảng thời gian trong đời được gọi là ổn định thật.

Người thủy thủ giỏi không chờ biển lặng mới ra khơi. Họ ra khơi giữa cả những ngày biển động, và vẫn biết mình đang ở đâu, đang đi về đâu. Cái giúp họ làm được điều đó không phải sự may mắn gặp thời tiết tốt, mà là một điểm neo bên trong không phụ thuộc vào thời tiết.

Kim la bàn bên trong: điều không đổi giữa những thứ đổi liên tục

Kim la bàn của một người không phải là cảm xúc bình thản, cũng không phải là việc ít lo lắng hơn người khác. Nó là một vài giá trị hoặc nguyên tắc sống rất cụ thể, được giữ nguyên bất kể hoàn cảnh xoay chuyển ra sao. Một người có thể vẫn lo, vẫn mệt, vẫn có những đêm trằn trọc trước một quyết định lớn, mà vẫn không lạc hướng, vì phía dưới những cảm xúc đang dao động đó, có một vài điều họ không thương lượng.

Điều này khác với việc giữ được sự điềm tĩnh của cảm xúc bên trong mỗi khoảnh khắc, giữ cho ngọn lửa cảm xúc không bị gió bên ngoài thổi tắt. Ở đây câu hỏi khác một chút. Dù ngọn lửa cảm xúc có lúc yếu, lúc mạnh, hướng sống của mình có còn giữ nguyên không. Một người có thể có một buổi tối mất bình tĩnh, giận dữ, hoặc rối bời, nhưng nếu sáng hôm sau vẫn quay lại đúng những điều mình đã chọn giữ, kim la bàn của họ vẫn đang chỉ đúng hướng.

Ba câu chuyện về những kim la bàn rất nhỏ

Có người đổi việc ba lần trong năm năm, chuyển từ văn phòng sang tự do rồi lại về một công ty khác, mỗi lần đổi đều kéo theo áp lực thích nghi từ đầu. Nhưng suốt cả quá trình đó, họ giữ đúng một điều: đã hứa việc gì, dù nhỏ, cũng làm cho xong trước khi nhận việc mới. Đồng nghiệp ở công ty nào cũng nhắc tới điều này trước tiên khi nói về họ. Công việc đổi liên tục, nhưng cách họ giữ lời thì không đổi.

Có người khác chuyển nhà bốn lần trong một thập niên vì công việc của người bạn đời, mỗi lần chuyển là một thành phố mới, một nhịp sống mới phải học lại từ đầu. Điều họ giữ nguyên qua mọi lần chuyển là một khoảng bảy giờ tối mỗi ngày, dành hẳn cho bữa cơm cùng con, không nhận điện thoại công việc trong khoảng đó. Nhà có thể đổi, nhưng khoảng bảy giờ tối đó thì không.

Và có những gia đình đi qua một giai đoạn khó khăn chung của cả xã hội, việc làm bấp bênh, giá cả leo thang, tương lai mờ mịt hơn hẳn vài năm trước. Giữa những xáo trộn lớn không tự mình kiểm soát được, họ vẫn giữ một giờ ngủ cố định cho cả nhà và một bữa cơm chung vào cuối tuần, dù bữa cơm đó có khi chỉ còn vài món đơn giản hơn trước. Chính hai điều nhỏ này, theo lời họ kể lại, là thứ khiến cả nhà không thấy mình đang trôi tự do không phương hướng giữa một giai đoạn nhiều bất định.

La bàn cố định không có nghĩa là cứng nhắc

Một hiểu nhầm dễ gặp là nghĩ giữ vững hướng sống đồng nghĩa với việc không chịu thay đổi gì. Nhưng kim la bàn không giữ con tàu đứng một chỗ, và nó cũng không cấm con tàu đổi lộ trình khi cần. Nó chỉ cho người thủy thủ biết mình đang ở đâu so với hướng đã chọn, để mỗi lần đổi lộ trình là một quyết định có chủ đích, không phải một lần bị sóng cuốn đi mà không hay.

Người giữ được vài giá trị cốt lõi vẫn có thể đổi việc, đổi nơi sống, đổi cả cách suy nghĩ về nhiều thứ theo thời gian. Khác biệt nằm ở chỗ: họ đổi vì đã cân nhắc, chứ không đổi chỉ vì bị cuốn theo áp lực nhất thời hoặc theo số đông. Cứng nhắc là bám lấy một cách làm dù nó không còn hợp, chỉ vì sợ thay đổi. Có kim la bàn là ngược lại, chính vì biết rõ hướng mình muốn đi, người ta mới dễ nhận ra khi nào nên rẽ, khi nào chỉ đang hoảng loạn mà rẽ bừa.

Tìm ra kim la bàn của riêng mình

Không cần một danh sách dài để có một hướng sống ổn định, thậm chí danh sách dài lại khó giữ hơn danh sách ngắn. Hai đến ba điều là đủ, miễn là được chọn kỹ và giữ thật, không phải chọn cho có vẻ sâu sắc. Có thể là một nguyên tắc về cách đối xử với người thân, một khung giờ cố định dành cho nghỉ ngơi hoặc gia đình, hoặc một ranh giới mình không bao giờ vượt qua trong công việc dù áp lực đến đâu.

Một cách để bắt đầu là tự hỏi: nếu ngày mai công việc đổi, nơi sống đổi, thậm chí những người quen thuộc quanh mình cũng đổi, điều gì mình vẫn muốn giữ nguyên. Câu trả lời cho câu hỏi đó, nếu thật, thường chính là kim la bàn đang có sẵn trong mình, chỉ là chưa được gọi tên.

Biển vẫn có thể động. Con tàu vẫn có thể nghiêng. Nhưng có một hướng, mình chọn giữ.

Câu hỏi thường gặp

Sống ổn định trước biến động có phải là không còn cảm thấy lo lắng hay bất an nữa không. Không hẳn, một người vẫn có thể lo, vẫn có thể mệt, miễn là những điều cốt lõi họ chọn giữ vẫn còn đó sau mỗi lần chao đảo. Làm sao biết một điều mình đang giữ là kim la bàn thật, hay chỉ là một thói quen cũ chưa kịp bỏ. Thử hỏi xem điều đó còn ý nghĩa gì với mình hôm nay, hay chỉ đang được giữ vì quen tay, nếu không còn ý nghĩa thật thì có thể đó chỉ là quán tính, không phải giá trị sống. Có cần nhiều nguyên tắc sống để cảm thấy ổn định không. Không, ngược lại, quá nhiều nguyên tắc thường khó giữ trọn khi biến động lớn xảy tới, hai đến ba điều được chọn kỹ vẫn tốt hơn mười điều chỉ giữ được nửa chừng. Nếu kim la bàn của một người thay đổi theo thời gian thì có sao không. Không sao, con người trưởng thành thì giá trị sống cũng có thể chín thêm qua từng giai đoạn, điều quan trọng là mỗi lần thay đổi đều xuất phát từ một sự cân nhắc thật, không phải bị cuốn đi mà không nhận ra.

Biển động rồi sẽ có lúc lặng, nhưng cũng sẽ có cơn biển động khác kéo tới sau đó, đó là điều một người thủy thủ dày dạn đã sớm biết và không còn mong chờ điều ngược lại. Điều họ mang theo qua mọi chuyến ra khơi không phải một lời hứa về biển lặng, mà là một kim la bàn nhỏ, luôn chỉ về một hướng, để mỗi lần con tàu nghiêng, họ vẫn biết mình đang ở đâu.