Được Và Mất Luôn Đi Cùng Nhau

Hãy để ý một chuyện rất nhỏ đang diễn ra ngay lúc này, kể cả khi đọc đến câu này: một hơi hít vào, rồi một hơi thở ra. Không ai hít vào mãi mà không chịu thở ra. Cũng không ai thở ra mãi mà không hít vào lại. Được và mất trong đời cũng vận hành giống như vậy, chúng không phải hai sự kiện tách rời, xảy đến may rủi, mà là hai nửa của cùng một nhịp, thiếu nửa nào cũng không thành một hơi thở trọn vẹn.

Điều nhiều người hiểu nhầm về được và mất

Phần lớn người ta nghĩ về được và mất như hai chuyện tách biệt, cái này xảy ra thì có thể tránh được cái kia, chỉ cần đủ khéo, đủ cẩn thận, đủ tính toán. Nên khi mất đến, người ta thường hỏi mình đã sai ở đâu, làm gì để nó không xảy ra. Nhưng nếu nhìn kỹ vào chính hơi thở của mình, sẽ thấy câu hỏi đó đặt sai chỗ ngay từ đầu. Không ai hỏi tại sao vừa hít vào xong lại phải thở ra, vì ai cũng biết đó là quy luật, không phải sai sót. Được và mất cũng vậy, cùng đến từ một quy luật, không phải cái nọ là phần thưởng, cái kia là hình phạt cho một lỗi lầm nào đó. Cứ đi tìm lỗi ở nơi vốn không có lỗi nào cả, người ta chỉ tự làm mình mệt thêm một lần nữa, sau khi đã mệt vì chính sự mất mát đó.

Một ẩn dụ Đông phương cho điều này nằm ngay trong nhịp thở của chính mình

Lão Tử nói về sự thuận theo tự nhiên, về việc không gắng gượng cưỡng ép những gì vốn đã có quy luật của nó. Hơi thở là quy luật tự nhiên gần nhất, gần đến mức người ta quên mất nó cũng là một quy luật. Hít vào là nhận, là mở lồng ngực ra để đón không khí vào. Thở ra là buông, là để phần không khí đó rời khỏi mình. Nếu ai đó cố hít vào rồi giữ chặt lại, không chịu thở ra, chuyện gì sẽ xảy ra. Không phải người đó giữ được nhiều không khí hơn người khác. Người đó chỉ ngộp, mặt đỏ dần, rồi buộc phải thở ra dù muốn hay không. Cố giữ chỉ phần được mà từ chối phần mất, không giúp giữ được gì thêm cả, nó chỉ tạo ra một cơn ngộp không cần thiết trước khi buông tay trong thế bị dồn ép, thay vì buông tay một cách nhẹ nhàng từ đầu.

Ba khoảnh khắc rất thường gặp, được và mất luôn đi kèm nhau

Một công việc mới, tốt hơn, thường được nhắc đến như một điều được: lương cao hơn, vị trí đáng nể hơn, cơ hội mở ra nhiều hơn. Nhưng cùng lúc với những chữ được đó, luôn có phần mất đi thời gian rảnh rỗi từng có ở công việc cũ, phần tự do vốn không phải trả bằng trách nhiệm lớn hơn. Người ta ít khi thấy phần mất này ngay lúc nhận việc mới, vì nó không đứng cùng dòng với chữ được trong đầu, nhưng nó luôn đến, chỉ là đến sau một chút.

Một mối quan hệ càng sâu, gắn bó càng chặt, cũng đi kèm rủi ro mất mát càng lớn nếu một ngày nó kết thúc. Yêu ai đó vừa đủ để không đau nếu mất họ, thực ra là chưa yêu đủ sâu để thật sự được ở gần họ. Cái sâu của một mối quan hệ và cái đau nếu nó tan vỡ không phải hai chuyện tách rời để chọn một, bỏ một. Chúng lớn lên cùng nhau, như hai nửa một hơi thở, muốn hít sâu thì hơi thở ra sau đó cũng sẽ dài hơn.

Sự trưởng thành cũng mang hình dạng đó. Một người lớn lên, được nhiều thứ: hiểu đời hơn, vững vàng hơn, biết cách xử lý những chuyện từng khiến mình hoảng loạn. Nhưng cùng với đó, luôn mất đi một phần sự ngây thơ của tuổi trẻ, cái nhìn đời đơn giản, tin người dễ dàng, xúc động vì những điều nhỏ nhặt. Không ai lớn lên mà giữ nguyên được hết mọi thứ của tuổi mười tám. Được sự vững vàng, mất sự ngây thơ, hai điều này không cạnh tranh nhau để chọn, chúng đơn giản là đi cùng nhau.

Cố chỉ được, không mất, giống cố hít vào mãi mà không thở ra

Nhìn vào ba chuyện trên sẽ thấy một điểm chung. Người ta thường cố tìm cách giữ trọn phần được mà tránh sạch phần mất đi kèm nó, như thể chỉ cần tính toán đủ kỹ là làm được điều đó. Nhưng đó chính là việc cố hít vào mãi mà không chịu thở ra. Không giữ được thêm gì cả, chỉ tạo ra một áp lực ngày càng lớn, cho đến khi phần mất buộc phải xảy đến, thường vào lúc mình ít chuẩn bị nhất, theo cách khó chịu nhất. Một người cố giữ công việc mới mà không chấp nhận mất đi thời gian rảnh sẽ thấy mình kiệt sức dần, không phải vì công việc quá nặng, mà vì cứ chống lại một quy luật đã hiển nhiên từ đầu. Một người yêu ai đó mà luôn phòng thủ trước nguy cơ mất mát sẽ khó ở gần người kia bằng cả tấm lòng, vì một phần tâm trí luôn bận canh giữ, không phải bận yêu thương.

Cách sống với quy luật này, không phải để chuẩn bị buồn trước

Biết trước rằng được và mất luôn đi cùng nhau không có nghĩa là phải sống trong tâm thế phòng bị, lúc nào cũng chờ mất mát ập đến để đỡ đau hơn khi nó xảy ra. Đó là một cách hiểu sai khác về cùng một quy luật, biến nó thành một nỗi lo thường trực thay vì một sự thật để sống nhẹ hơn cùng nó. Biết một hơi hít vào rồi sẽ có một hơi thở ra không khiến ai lo sợ trước mỗi lần hít vào. Người ta chỉ đơn giản thở, không hoảng loạn khi hơi thở ra đến, vì đã biết từ đầu nó luôn đi cùng hơi hít vào. Sống với quy luật được mất cũng vậy, không phải để phòng thủ, mà để khi phần mất đến, mình không hoảng loạn hỏi tại sao lại là mình, không cố tìm một lỗi lầm để đổ cho nó. Mình chỉ nhận ra, à, đây là nửa còn lại của cái mình đã từng được, nó vốn luôn ở đó, chỉ là đến sau một chút. Đây cũng là điều gần với việc thuận theo những quy luật lớn của cuộc sống nói chung, chỉ là ở đây quy luật đó mang một hình dạng rất cụ thể: được đi cùng mất, hít vào đi cùng thở ra, không thứ nào tồn tại một mình.

Một hơi thở ra không phải sự kết thúc của hơi thở, nó là phần khiến hơi thở tiếp theo có chỗ để đến. Được và mất trong đời cũng vậy, chấp nhận một phần mất không phải là chấp nhận thua cuộc, mà là mở đường cho một nhịp sống mới được tiếp tục, nhẹ nhàng hơn là gồng mình giữ chặt một hơi hít vào đã đến lúc phải buông.

Câu hỏi thường gặp

Được và mất luôn đi cùng nhau nghĩa là gì? Nghĩa là hai điều này không xảy đến ngẫu nhiên, tách rời nhau, mà vận hành như hai nửa của cùng một nhịp, giống hơi hít vào và hơi thở ra, có phần này thì tất sẽ có phần kia theo sau.

Vậy con người không nên cố gắng để được nhiều hơn, mất ít hơn? Vẫn nên cố gắng sống tốt, làm việc tốt, yêu thương hết lòng. Điều cần buông không phải là sự cố gắng, mà là ảo tưởng rằng có thể giữ trọn phần được mà tránh sạch phần mất đi kèm nó.

Làm sao để đỡ hoảng loạn mỗi khi mất mát xảy đến? Bắt đầu bằng việc nhận ra mất mát đó không phải một tai nạn ngoài kế hoạch, mà là nửa còn lại của một điều mình đã từng được. Nhìn theo cách này, người ta bớt đi cảm giác bị đổ ập bất công.

Ẩn dụ hơi thở này có áp dụng cho mọi loại mất mát không? Ẩn dụ này phù hợp nhất với những được và mất gắn liền với các lựa chọn và mối quan hệ trong đời sống hằng ngày. Với những mất mát quá lớn hoặc quá đau, một cuộc trò chuyện với người thân hoặc chuyên gia tâm lý vẫn cần thiết hơn một góc nhìn triết lý đơn thuần.