Niềm Vui Và Nỗi Buồn Luôn Song Hành

Một bản nhạc chỉ toàn nốt cao nghe chói và mệt tai chỉ sau vài phút. Một bản nhạc chỉ toàn nốt trầm nghe đơn điệu, dễ khiến người nghe buông tai giữa chừng. Giai điệu khiến người ta rung động luôn cần cả hai, nốt cao và nốt trầm đan xen, chính sự lên xuống đó mới tạo ra cảm xúc và nhịp điệu cho cả bản nhạc. Niềm vui và nỗi buồn trong một đời người cũng vận hành theo đúng cách đó. Chúng không phải hai trạng thái đối nghịch cần loại trừ lẫn nhau, mà là hai nốt cùng tạo nên một giai điệu trọn vẹn.

Một ẩn dụ Đông phương: bản nhạc cần cả nốt cao và nốt trầm

Kinh Dịch nhìn cuộc sống qua âm và dương, hai phần luôn nương nhau chứ không phải hai phe đối đầu để một bên phải thắng, cũng giống cách ánh sáng và bóng tối cùng làm nên một chiếc đồng hồ mặt trời. Sáng cần tối để người ta biết mình đang ở giữa ban ngày, động cần tĩnh để cảm nhận được sự chuyển động. Niềm vui và nỗi buồn cũng là một cặp như vậy, không phải một cặp thắng thua, mà một cặp nương nhau để cả hai còn có nghĩa.

Lão Tử nói tới việc thuận theo tự nhiên, không gắng gượng cưỡng ép mọi thứ phải nghiêng về một phía mình muốn. Cố giữ đời mình chỉ toàn nốt cao, chỉ toàn niềm vui, tự nó đã là một dạng gắng gượng cưỡng ép ngược lại tinh thần ấy. Tự nhiên không vận hành một chiều. Ngày có đêm, mùa có lúc rộ có lúc tàn, và một đời sống thật cũng không thể chỉ có một cung bậc duy nhất kéo dài mãi.

Vì sao cố loại nỗi buồn lại khiến niềm vui nhạt đi

Một bản nhạc toàn nốt cao ban đầu có thể khiến người nghe thấy phấn khích, nhưng chỉ sau vài phút, tai đã mỏi và cảm xúc bắt đầu chai lại. Không có một nốt trầm nào để tai được nghỉ, để nốt cao kế tiếp còn chỗ mà vươn lên.

Có lẽ bạn cũng từng gặp một người luôn tỏ ra vui vẻ trong mọi hoàn cảnh, cười ngay cả lúc rõ ràng có điều không ổn. Ở gần lâu, người ta thường cảm thấy có gì đó gượng, như đang nghe một đoạn nhạc bị kéo mãi ở một tầng cao, không có lấy một khoảng lặng để thở.

Niềm vui trong đời người cũng vậy. Người cố xua đi mọi dấu hiệu buồn, cố lấp mọi khoảng trống bằng một niềm vui gượng gạo, thường nhận ra sau một thời gian rằng niềm vui của chính họ cũng nhạt dần, dù nhìn từ bên ngoài mọi thứ vẫn có vẻ ổn. Vấn đề không nằm ở việc họ chưa cố gắng đủ để vui, mà ở việc thiếu một khoảng đối lập để niềm vui còn chỗ mà nổi lên. Không có bóng tối, ánh sáng cũng chỉ còn là một vùng xám đều đều, không ai còn nhận ra nó đang sáng.

Nỗi buồn có phần việc riêng của nó

Nốt trầm trong một bản nhạc không chỉ để làm nền cho nốt cao, nó có phần việc của chính mình. Nốt trầm khiến người nghe chậm lại, khiến tai chú ý vào một chi tiết mà nốt cao vừa rồi đã lướt qua quá nhanh.

Nỗi buồn cũng làm việc tương tự với một đời sống. Nó khiến người ta chậm lại, đủ chậm để nhìn thấy điều gì đang thật sự quan trọng, thay vì cứ cuốn theo nhịp sống vội. Có những quyết định đúng đắn nhất trong đời một người lại được đưa ra không phải giữa lúc vui, mà giữa một khoảng buồn, khi mọi thứ hào nhoáng tạm lùi lại và người ta buộc phải nhìn thẳng vào điều mình thật sự cần.

Nốt trầm không kéo bản nhạc xuống. Nó cho nốt cao một chỗ để bay lên.

Có một điều ít ai để ý: niềm vui đến sau một nỗi buồn thường được trân trọng hơn niềm vui cứ đến liên tục không ngừng nghỉ. Người vừa qua một giai đoạn khó thường biết ơn một buổi sáng bình thường hơn người chưa từng trải qua điều gì tương tự.

Chấp nhận nỗi buồn song hành khác với chìm trong nó

Biết ơn nốt trầm không có nghĩa là để cả bản nhạc chỉ toàn nốt trầm kéo dài không dứt. Một bản nhạc như vậy cũng không trọn vẹn, chỉ theo một cách khác: nó khiến người nghe chìm xuống mà không có lối lên, và sau một lúc, sự buồn tẻ của việc lặp một nốt cao mãi cũng quay lại, chỉ ở một tầng thấp hơn.

Nỗi buồn có vai trò trong một đời sống, nhưng vai trò đó là một đoạn, không phải toàn bộ bản nhạc. Nếu một nỗi buồn kéo dài quá lâu, nặng đến mức không còn thấy đường ra, đó không còn là nốt trầm làm giàu cho giai điệu nữa, mà là cả bản nhạc đang mắc kẹt ở một nốt, không chuyển tiếp được sang đâu. Lúc đó, điều cần làm không phải là tự trách mình chưa đủ mạnh mẽ để vui trở lại, mà là tìm một người có thể lắng nghe, một người thân hoặc một người có chuyên môn, để giúp bản nhạc ấy tìm lại nhịp chuyển của nó.

Một cách thực hành nhỏ

Không cần một triết lý cao xa để sống với điều này, chỉ cần một cách nhìn nhỏ mỗi ngày. Khi một nỗi buồn tới, thử hỏi nó đang muốn mình chậm lại ở đâu, thay vì chỉ hỏi làm sao để nó biến mất càng nhanh càng tốt. Và khi một niềm vui tới, thử để mình ở lại với nó một chút lâu hơn, không vội chuyển sang lo nghĩ điều tiếp theo.

Làm điều này đều trong một thời gian, nhiều người nhận ra mình không còn cố phân loại ngày nào là ngày vui, ngày nào là ngày buồn nữa, mà chỉ còn lắng nghe xem hôm nay bản nhạc đời mình đang ở nốt nào. Không cần vội đổi nốt, chỉ cần biết mình đang ở đâu trong giai điệu, điều đó thường đã đủ để thấy nhẹ hơn một chút.

Câu hỏi thường gặp

Có phải người luôn tỏ ra vui vẻ là người không biết buồn? Không hẳn. Nhiều người chỉ đang cố giữ cho nốt cao vang mãi mà giấu đi những nốt trầm của mình, và điều đó thường khiến họ mệt hơn là nhẹ hơn.

Chấp nhận nỗi buồn có phải là để nó ở lại càng lâu càng tốt? Không. Chấp nhận là để nỗi buồn đi qua đúng vai trò của nó, một đoạn trong bản nhạc, không phải để nó kéo dài thành cả bản nhạc.

Vì sao niềm vui sau một nỗi buồn lại có cảm giác sâu hơn? Vì lúc đó tâm trí vừa trải qua một khoảng lặng để so sánh, nên niềm vui hiện ra rõ hơn, giống nốt cao vang lên ngay sau một nốt trầm.

Khi nỗi buồn kéo dài quá lâu thì nên làm gì? Nên tìm một người thân để chia sẻ, hoặc một người có chuyên môn phù hợp, thay vì tự mình cố chờ nó qua đi trong im lặng.

Một bản nhạc hay không phải bản nhạc né được mọi nốt trầm, mà là bản nhạc biết để nốt trầm đi qua đúng lúc, rồi nhường chỗ cho nốt cao trở lại. Đời một người cũng vậy. Câu hỏi chưa bao giờ là làm sao để chỉ còn nốt cao, mà là học cách nghe hết cả bản nhạc, trầm và cao, buồn và vui, như những gì vốn thuộc về nhau.