Giấc Ngủ Cũng Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Của Mắt

Một mặt ao bị khuấy động suốt cả ngày cần một khoảng lặng yên qua đêm để nước lắng trong trở lại. Đôi mắt cũng cần một khoảng nghỉ tương tự. Suốt giờ thức, mắt gần như không ngừng làm việc: nhìn gần, nhìn xa, chớp liên tục để giữ ẩm, điều tiết theo ánh sáng thay đổi. Giấc ngủ là khoảng thời gian hiếm hoi mắt thực sự được buông xuống hoàn toàn. Ngủ đủ và ngủ đều giúp bề mặt mắt phục hồi độ ẩm, cơ quanh mắt được thả lỏng, còn ngủ thiếu hoặc ngủ chập chờn thường để lại dấu vết rõ nhất ở chính đôi mắt, trước cả những vùng khác của cơ thể.

Điều nhiều người hiểu lầm về giấc ngủ và đôi mắt

Nhiều người nghĩ giấc ngủ chỉ liên quan đến năng lượng và tinh thần, còn đôi mắt là chuyện riêng, chỉ cần đeo kính đúng độ hoặc nhỏ thuốc là đủ. Thực ra mắt không tách rời khỏi nhịp ngủ của cơ thể. Cả ngày mắt phải liên tục điều tiết, chỉ khi mí khép lại trong giấc ngủ, các cơ vận nhãn và tuyến tiết nước mắt mới có khoảng dừng thật sự để phục hồi. Một đêm ngủ đủ không chỉ giúp đầu óc tỉnh táo hơn vào sáng hôm sau, mà còn là lúc đôi mắt được "sạc lại" theo đúng nghĩa đen.

Vì sao giấc ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến đôi mắt

Trước hết, bề mặt mắt cần thời gian để phục hồi độ ẩm. Màng phim nước mắt, lớp chất lỏng mỏng bao phủ giác mạc, được tái tạo đều đặn hơn trong lúc ngủ, khi mắt không phải liên tục mở ra tiếp xúc với không khí và ánh sáng. Thiếu ngủ khiến lớp màng này khó phục hồi trọn vẹn, mắt dễ khô và cộm hơn ngay khi vừa thức dậy.

Bên cạnh đó, cơ quanh mắt cũng cần được nghỉ. Nhiều người từng trải qua cảm giác mí mắt giật nhẹ liên tục trong vài ngày, đặc biệt sau một chuỗi đêm ngủ ít. Đó là dấu hiệu khá phổ biến khi cơ mí hoạt động quá tải mà không có đủ thời gian thả lỏng, và giấc ngủ chính là lúc nhóm cơ nhỏ này được nghỉ ngơi trọn vẹn nhất trong ngày.

Cuối cùng, tuần hoàn quanh vùng mắt cũng bị ảnh hưởng khi thiếu ngủ. Vùng da mỏng dưới mắt rất nhạy với sự tích tụ dịch và thay đổi tuần hoàn, nên quầng thâm, bọng mắt hay vẻ mệt mỏi quanh mắt thường là điều đầu tiên người khác nhận ra sau một đêm ngủ không ngon, trước cả khi họ kịp nói ra cảm giác mệt trong người.

Dấu hiệu cho thấy đôi mắt đang "trả giá" vì thiếu ngủ

Không phải lúc nào thiếu ngủ cũng khiến người ta buồn ngủ rõ rệt, đôi khi nó chỉ để lại vài dấu hiệu nhỏ ở mắt mà nhiều người dễ bỏ qua. Mắt mỏi dai dẳng dù không nhìn màn hình quá nhiều trong ngày là một dấu hiệu thường gặp. Cảm giác khô, cộm, hoặc nhạy cảm hơn với ánh sáng cũng hay xuất hiện sau vài đêm ngủ ít. Một số người còn thấy khó tập trung nhìn lâu vào một điểm, chữ trên trang sách như nhòe đi dù thị lực vốn không thay đổi. Quầng thâm và bọng mắt kéo dài, ngay cả khi đã nghỉ ngơi vào ban ngày, cũng là một tín hiệu đáng chú ý, vì nó thường không biến mất chỉ bằng cách chợp mắt một lúc ngắn.

Có một điều dễ gây nhầm lẫn: nhiều người nghĩ chỉ cần chợp mắt một lúc giữa ngày là bù đắp được cho một đêm ngủ thiếu, nhưng giấc ngủ ngắn ban ngày thường chỉ giúp giảm bớt cảm giác buồn ngủ tức thời, không thay được trọn vẹn chu kỳ phục hồi mà một giấc ngủ đêm đủ dài mang lại cho mắt. Đó là lý do một người vẫn có thể cảm thấy tỉnh táo sau giấc ngủ trưa, nhưng đôi mắt lại vẫn khô, vẫn mỏi, như thể cơ thể và đôi mắt đang phục hồi theo hai nhịp độ khác nhau.

Thói quen ngủ tốt cũng chính là thói quen tốt cho mắt

Giữ một khung giờ đi ngủ và thức dậy đều đặn mỗi ngày là điều nền tảng, giúp cơ thể nói chung và đôi mắt nói riêng có một nhịp nghỉ ổn định để dựa vào. Giảm thời gian nhìn màn hình điện thoại, máy tính trong khoảng nửa tới một tiếng trước khi ngủ cũng đáng để duy trì, vì đây thường là khoảng thời gian mắt đã làm việc liên tục cả ngày, xem thêm ở bài mắt nhìn màn hình quá lâu. Giữ phòng ngủ đủ tối và mát cũng hỗ trợ mắt được nghỉ trọn vẹn hơn, thay vì phải điều tiết với ánh sáng lọt vào suốt đêm. Một điều nhỏ nhưng hay bị quên là tránh dụi mắt ngay trước khi ngủ, vì tay tiếp xúc với nhiều bề mặt trong ngày, dụi mắt lúc này dễ đưa bụi bẩn vào mắt đúng lúc mắt sắp bước vào khoảng nghỉ dài nhất trong ngày. Những thói quen này cũng nằm trong nhóm điều được nhắc ở bài những thói quen giúp bảo vệ đôi mắt mỗi ngày, cho thấy chăm giấc ngủ và chăm mắt thật ra là cùng một việc nhìn từ hai góc khác nhau.

Khi nào nên tìm đến bác sĩ

Nên gặp bác sĩ chuyên khoa mắt nếu tình trạng mỏi mắt, khô mắt hoặc mí mắt giật kéo dài nhiều ngày dù đã điều chỉnh giấc ngủ, nếu thị lực thay đổi rõ rệt, hoặc nếu cảm giác đau nhức quanh mắt đi kèm đau đầu kéo dài. Đây là những dấu hiệu nên được kiểm tra trực tiếp, không chỉ dừng lại ở việc tự điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Những câu hỏi thường gặp

Ngủ bù vào cuối tuần có giúp mắt hồi phục sau một tuần thiếu ngủ không? Có thể giúp giảm phần nào cảm giác mỏi mắt tạm thời, nhưng không thay được một nhịp ngủ đều đặn suốt cả tuần.

Mí mắt hay giật có phải lúc nào cũng do thiếu ngủ không? Không hẳn, nhưng thiếu ngủ là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Nếu tình trạng kéo dài dù đã ngủ đủ, nên đi khám để loại trừ nguyên nhân khác.

Vì sao mắt hay khô hơn vào buổi sáng sau một đêm ngủ ít? Vì màng phim nước mắt không có đủ thời gian phục hồi trong lúc ngủ, khiến bề mặt mắt kém ẩm hơn bình thường.

Đeo kính khi ngủ có ảnh hưởng gì đến mắt không? Không nên đeo kính khi ngủ, vì mắt cần được nghỉ hoàn toàn không có vật cản, và việc đeo kính khi ngủ có thể gây khó chịu hoặc cấn vào vùng da quanh mắt.

Người lớn tuổi ngủ ít hơn có ảnh hưởng đến mắt nhiều hơn người trẻ không? Người lớn tuổi thường vốn đã có xu hướng mắt khô hơn, nên khi cộng thêm giấc ngủ thiếu, cảm giác khó chịu ở mắt thường rõ rệt hơn so với người trẻ.

Một mặt ao không cần một trận mưa lớn để trong trở lại, nó chỉ cần một đêm không bị khuấy động. Đôi mắt cũng vậy, không cần điều gì to tát, chỉ cần một giấc ngủ đều đặn mỗi đêm để có cơ hội lắng lại và phục hồi.

Lưu ý

Đây là chia sẻ các góc nhìn về lối sống ở mức phổ thông, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên môn.